wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 1 / 2022
Strony: 103-117
Abstrakt: Artykuł podejmuje próbę interpretacji opowiadania Piaskun E.T.A. Hoffmanna w świetle teorii niesamowitego Sigmunda Freuda i jego własnego odczytania tego utworu. Przedmiotem rozważań jest zwłaszcza postać lalki Olimpii – sztucznej kobiety, która w zakochanym w niej studencie Natanielu wywołuje wpierw zauroczenie i grozę, a następnie powrót wypartych traumatycznych wspomnień z dzieciństwa, doprowadzając go do obłędu i śmierci. Przypadek Nataniela pokazuje, jak w psychologicznych rozważaniach Freuda – być może wbrew niemu samemu – nieoczekiwanie odsłania się religijno-metafizyczny wymiar niesamowitego.
Abstract: The paper attempts to interpret the short story The Sandman by E. T. A. Hoffmann in the light of Sigmund Freud’s theory of the uncanny and his own reading of the story. In particular, the figure of the doll Olympia, an artificial woman, is discussed in detail. In the student Nathaniel, who falls in love with her, she first causes infatuation and horror, and then a return of repressed traumatic memories from his childhood, leading him to insanity and death. The case of Nathaniel shows how, in Freud’s psychological reflections—perhaps in spite of himself—the religious-metaphysical dimension of the uncanny is unexpectedly revealed.
Słowa kluczowe: niesamowite, groza, wyparcie, Freud, Hoffmann
Keywords: uncanny, horror, repression, Freud, Hoffmann
O autorze: Piotr Paziński (niezależny badacz, Polska) – pisarz, filozof, tłumacz, badacz związany z Uniwersytetem Muri im. Franza Kafki. Przez kilka lat zajmował się Ulissesem Jamesa Joyce’a (książka Labirynt i drzewo, 2005, oraz przewodnik Dublin z Ulissesem, 2008), następnie ogłosił dwa tomy własnej prozy: Pensjonat (2009) i Ptasie ulice (2013) zbiory esejów Rzeczywistość poprzecierana (2015) i Atrapy stworzenia (2020), oraz antologię polskiej noweli grozy Opowieści niesamowite z języka polskiego (2021). Pisze, tłumaczy, zajmuje się filozofią judaizmu i tematem żydowskim w literaturze. Przekładał m.in. Księgę liter Lawrence’a Kushnera, eseje Davida Roskiesa, eseje Amosa Oza i Fani Oz-Salzberger Żydzi i słowa, oraz opowiadania Szmuela Josefa Agnona. Bywa wykładowcą, fotografem oraz redaktorem i składaczem książek własnych i cudzych. W latach 2000-2019 był redaktorem naczelnym pisma „Midrasz”.
About the Author: Piotr Paziński (independent scholar, Poland) is a writer, philosopher, translator, and researcher affiliated with Muri Franz Kafka University. For several years, he worked on James Joyce’s Ulysses, publishing the book Labirynt i drzewo (2005) and the guidebook Dublin z Ulissesem (2008). He subsequently published two volumes of fiction, Pensjonat (2009) and Ptasie ulice (2013), collections of essays, Rzeczywistość poprzecierana (2015) and Atrapy stworzenia (2020), as well as an anthology of Polish Gothic and horror fiction, Opowieści niesamowite z języka polskiego (2021). He writes and translates, and his interests include the philosophy of Judaism and Jewish themes in literature. His translations include Lawrence Kushner’s The Book of Letters, essays by David Roskies, Amos Oz and Fania Oz-Salzberger’s Jews and Words, and short stories by S. Y. Agnon. He has also worked as a lecturer, photographer, and editor and typesetter of his own and other authors’ books. From 2000 to 2019, he was editor-in-chief of the journal Midrasz.
Bibliografia / Bibliography
Freud, S. (1997). Niesamowite. In Pisma psychologiczne. Trans. Robert Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Freud, S. (2009). Wyparcie. In Psychologia nieświadomości. Trans. Robert Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Freud, S. (2009). Popędy i ich losy. In Psychologia nieświadomości. Trans. Robert Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Freud, S. (2009). W kwestii wprowadzenia narcyzmu. In Psychologia nieświadomości. Trans. Robert Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Hoffmann, E. T. A. (1959). Piaskun. In Opowieści fantastyczne. Trans. Felicjan Faleński. Warszawa.
Jentsch, E. (2014). O psychologii niesamowitego. Trans. Anna Żukrowska. Autoportret, 4(47).
Licencja:
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa
