DOI 10.37240/wb.2022.2.7
wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 2 / 2022
Strony: 121-138
Abtrakt: Artykuł spekulatywnie rozwija niektóre wątki sporu Derridy z Foucaultem, zapoczątkowanego odczytem Cogito i historia szaleństwa, zwłaszcza te dotyczące źródłowej jedności rozumu i dotkniętego obłędem nie-rozumu – figury, której strukturalne wzorce Derrida zaczerpnął z filozofii niemieckiej, przede wszystkim Kanta, Hegla i Heideggera. Zestawienie ich z psychoanalitycznym modelem perwersji pozwala praktycznie odróżnić pełną racjonalność rozumu „wyższego” od pospolitego rozsądku skażonego relacją wiedzy z władzą, do którego rozumność jest zwykle – także przez Foucaulta – redukowana, ze szkodą jednak dla poznawczego i moralnego rozwoju jednostek i cywilizacji.
Abstract: The article develops, in a speculative manner, certain themes in the discussion between Derrida and Foucault, initiated by the lecture Cogito and the History of Madness, mainly those concerning the original unity of Reason and the madness-affected Unreason. According to the author, Derrida borrowed the structural patterns of this unity from German philosophy, especially Kant, Hegel, and Heidegger. A comparison between these patterns and the psychoanalytic model of perversion enables us to effectively discriminate between the full rationality of “higher” Reason and vulgar Understanding, which is entangled in the knowledge-power relationship. Rationality is usually, and also by Foucault, reduced to this Understanding, and this reduction is not harmless to the cognitive and moral development of individuals and civilization.
Słowa kluczowe: nerwica, psychoza, perwersja, psychopatologia życia codziennego
Keywords: neurosis, psychosis, perversion, psychopathology of everyday life
O autorze: Jan Potkański (Uniwersytet Warszawski, Polska), dr hab., adiunkt w Zakładzie Literatury XX i XXI wieku na Wydziale Polonistyki UW, autor książek: Sobowtór. Różewicz a psychoanaliza Jacques’a Lacana i Melanie Klein (2004), Sens nowoczesnego wiersza. Wersyfikacja Białoszewskiego, Przybosia, Miłosza i Herberta (2004), Parabazy wpływu. Iwaszkiewicz – Bloom – Lacan (2008), Epoka spojrzenia. Literatura ispołeczeństwo nowego kapitalizmu (2014), Wolność realnego. Kant, Hegel i Deleuze a literatura polska (2018). ORCID 0000-0002-9332-1940.
About the Author: Jan Potkański (University of Warsaw, Poland) holds a habilitation and is an assistant professor in the Department of Twentieth- and Twenty-First-Century Literature at the Faculty of Polish Studies, University of Warsaw. He is the author of Sobowtór. Różewicz a psychoanaliza Jacques’a Lacana i Melanie Klein (2004), Sens nowoczesnego wiersza. Wersyfikacja Białoszewskiego, Przybosia, Miłosza i Herberta (2004), Parabazy wpływu. Iwaszkiewicz – Bloom – Lacan (2008), Epoka spojrzenia. Literatura i społeczeństwo nowego kapitalizmu (2014), and Wolność realnego. Kant, Hegel i Deleuze a literatura polska (2018). ORCID: 0000-0002-9332-1940.
Bibliografia / Bibliography
Aryal, Y., Cisney, V. W., Morar, N., & Penfield, C. (eds.). (2016). Between Foucault and Derrida. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Averroes (Ibn Rushd) of Cordoba. (2009). Long Commentary of the De Anima of Aristotle. Trans. R. C. Taylor. New Haven: Yale University Press.
Boyne, R. (1990). Foucault and Derrida: The Other Side of Reason. London: Routledge.
Custer, O., Deutscher, P., & Haddad, S. (eds.). (2016). Foucault/Derrida Fifty Years Later: The Futures of Genealogy, Deconstruction, and Politics. New York: Columbia University Press.
Davidson, H. A. (1992). Alfarabi, Avicenna, and Averroes, on Intellect: Their Cosmologies, Theories of the Active Intellect, and Theories of Human Intellect. New York: Oxford University Press.
Derrida, J. (1992). Force of Law: The “Mystical Foundations of Authority”. Trans. M. Quaintance. In D. Cornell, M. Rosenfeld, & D. G. Carlson (eds.), Deconstruction and the Possibility of Justice (pp. 3–67). New York: Routledge.
Derrida, J. (2004). Pismo i różnica. Trans. K. Kłosiński. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Derrida, J., & Vattimo, G. (eds.). (1999). Religia. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Fink, B. (2002). Kliniczne wprowadzenie do psychoanalizy lacanowskiej. Teoria i technika. Trans. Ł. Mokrosiński. Warszawa: Wydawnictwo Andrzej Żórawski.
Foucault, M. (2000). Choroba umysłowa a psychologia. Trans. P. Mrówczyński. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Foucault, M. (ed.). (2002). Ja, Piotr Rivière, skorom już zaszlachtował moją matkę, moją siostrę i brata mojego… Przypadek matkobójcy z XIX wieku. Trans. T. Komendant & G. Wilczyński. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Foucault, M. (2021). „Nie” dla kompromisów! Krytyka, estetyka, solidarność. Trans. K. M. Jaksender. Kraków: Wydawnictwo Eperons-Ostrogi.
Freud, S. (2007). Psychologia nieświadomości. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Hegel, G. W. F. (1990). Encyklopedia nauk filozoficznych. Trans. Ś. F. Nowicki. Warszawa: PWN.
Heidegger, M. (1989). Kant a problem metafizyki. Trans. B. Baran. Warszawa: PWN.
Heidegger, M. (2004). Rozprawa Schellinga o istocie ludzkiej wolności (1809). Trans. R. Marszałek. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Jazienicki, Z., & Potkański, J. (2017). Polski masochizm w „Tylko Beatrycze” Teodora Parnickiego. In J. Osiński, A. Szwagrzyk-Dalasińska, & P. Tański (eds.), Kultura wobec nieświadomego. Studia (post)psychoanalityczne (pp. 102–115). Toruń: Wydawnictwo IBD.
Jazienicki, Z., & Potkański, J. (2016). Sadyzm w „Nagim sadzie”. Perwersja jako struktura polskości. Praktyka Teoretyczna, 4(22), 152–170.
Kubalica, T. (2009). Prymat rozumu praktycznego w logice. Teoria prawdy neokantowskiej szkoły badeńskiej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Leder, A. (2007). Nauka Freuda w epoce „Sein und Zeit”. Warszawa: Aletheia.
McDonnell, J. (2017). The Pythagorean World: Why Mathematics is Unreasonably Effective in Physics. Cham: Palgrave Macmillan.
Przyłębski, A. (2011). Duch czy życie? Studia i szkice z filozofii niemieckiej. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza.
Sokoloff, W. W. (2005). Between Justice and Legality: Derrida on Decision. Political Research Quarterly, 58(2), 341–353.
Vogt, K. M. (2008). Law, Reason, and the Cosmic City: Political Philosophy of the Early Stoa. Oxford: Oxford University Press.
Licencja:
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa
