DOI 10.37240/wb.2023.3.6
wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 3 / 2023
Strony: 108-127
Abstrakt: W artykule wskazuję na specyficzny sposób, w jaki Freud w eseju Poza zasadą przyjemności ujął relację między popędami życia (Erosem) i popędami śmierci (Tanatosem), zmieniając swoje dotychczasowe podejście do popędów seksualnych i do związanej z nimi zasady przyjemności. Wykazuję, że podstawowe założenia jego teorii popędów zaprezentowanej w tym artykule to: (1) przyznanie popędom śmierci ontologicznego prymatu nad popędami życia, oraz (2) wykazanie, że te dwie grupy popędów nie są sobie przeciwstawne, ale stanowią dwie powiązane ze sobą w sposób organiczny strony procesu życia. Popędy życia sprawiają jedynie, że Tanatos osiąga swój regresywny cel (powrót na poziom materii nieorganicznej) na okrężnej drodze. To znaczy życie jest tylko wydłużoną drogą ku śmierci. Ostatecznie zatem proces życia przebiega w regresywnym rytmie Tanatosa, który wykonuje w nim bezszelestnie swoją robotę, aby w końcu osiągnąć stan nirwany, wyciszenia wszystkich napięć. Stan ten kojarzony zarazem, paradoksalnie, z najwyższą postacią przyjemności, uzyskaną w punkcie, w którym popędy życia i śmierci spotykają się ze sobą. Natomiast zmysłowa przyjemność, na której uzyskanie nastawione są popędy seksualne stanowi jedynie zewnętrzny, uboczny produkt tego procesu, który wprawdzie szczególnie rzuca się w oczy, ale tak naprawdę w określonym przez regresywny ruch Tanatosa procesie życia jego znaczenie jest drugorzędne.
Abstract: In this article, I point out the specific way in which Freud, in Beyond the Pleasure Principle, conceived the relationship between the life drives (Eros) and the death drive (Thanatos), thereby changing his previous approach to the sexual drives and the pleasure principle associated with them. I show that the basic assumptions of his theory of the drives presented in this article are (1) to grant the death drive ontological primacy over the life drives, and (2) to demonstrate that these two groups of drives are not opposed to each other, but are rather two organically related sides of the life process. The life drives only enable Thanatos to achieve its regressive goal (a return to the level of inorganic matter) by way of a circular path. That is, life is only an extended path toward death. Ultimately, therefore, the process of life proceeds according to the regressive rhythm of Thanatos, which silently does its work within it, eventually reaching the state of Nirvana, the quieting of all tensions. At the same time, this state is paradoxically associated with the highest form of pleasure, attained at the point where the life and death drives meet. By contrast, the sensual pleasure that the sexual drives are oriented toward obtaining is only an external by-product of this process. Although it is particularly striking, its significance in the process of life as defined by the regressive movement of Thanatos is secondary.
Słowa kluczowe: popędy życia, popędy śmierci, zasada przyjemności, zasada rzeczywistości, jouissance, objet petit a, Eros, Tanatos, nirwana
Keywords: life drives, death drive, pleasure principle, reality principle, jouissance, objet petit a, Eros, Thanatos, Nirvana
O autorze: Paweł Dybel (Polska Akademia Nauk, Polska) – profesor w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Stypendysta Fundacji im. Alexandra von Humboldta, DAAD, DFG, The Mellon Foundation i innych. Wykłady i seminaria na uniwersytetach w Bremie, Berlinie, Londynie i Buffalo. Członek międzynarodowej Rady Naukowej „Sigmund Freud Institut“ we Frankfurcie and Menem. Pola zainteresowań: filozofia współczesna (hermeneutyka, poststrukturalizm, postmodernizm), tradycja psychoanalityczna, teoria interpretacji. Publikacje (wybór): Granice rozumienia i interpretacji. O hermeneutyce H.G. Gadamera (Kraków 2004); Okruchy psychoanalizy (Kraków 2007), Dylematy demokracji (Kraków 2015); Psychoanalytische Brocken. Philosophische Essays (Würzburg 2016); Mesjasz, który odszedł. Bruno Schulz i psychoanaliza (Kraków 2017); Psychoanalysis – the Promised Land? (London, New York, Frankfurt am Main 2018); Nieświadome na scenie. Witkacy i psychoanaliza (Kraków 2020); Rozum i nieświadome. Filozoficzne eseje o psychoanalizie (Kraków 2020), Lektury subwersywne (Kraków 2022). ORCID 0000-0002-4757-9991.
About the Author: Paweł Dybel (Polish Academy of Sciences, Poland) is a professor at the Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences in Warsaw. He has been a fellow of the Alexander von Humboldt Foundation, DAAD, DFG, The Mellon Foundation, and other institutions. He has delivered lectures and seminars at universities in Bremen, Berlin, London, and Buffalo. He is a member of the International Scientific Advisory Board of the Sigmund Freud Institut in Frankfurt am Main. His research interests include contemporary philosophy (hermeneutics, poststructuralism, postmodernism), the psychoanalytic tradition, and the theory of interpretation. Selected publications include Granice rozumienia i interpretacji. O hermeneutyce H.G. Gadamera (Kraków, 2004); Okruchy psychoanalizy (Kraków, 2007); Dylematy demokracji (Kraków, 2015); Psychoanalytische Brocken. Philosophische Essays (Würzburg, 2016); Mesjasz, który odszedł. Bruno Schulz i psychoanaliza (Kraków, 2017); Psychoanalysis – the Promised Land? (London, New York, Frankfurt am Main, 2018); Nieświadome na scenie. Witkacy i psychoanaliza (Kraków, 2020); Rozum i nieświadome. Filozoficzne eseje o psychoanalizie (Kraków, 2020); and Lektury subwersywne (Kraków, 2022). ORCID: 0000-0002-4757-9991.
Licencja:
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa
