DOI 10.37240/wb.2025.5.2
wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 5 / 2025
Strony: 5-17
Abstrakt: Esej stanowi próbę analizy kondycji współczesnego podmiotu i jego relacji z utratą, melancholią oraz kulturą nadmiaru, ukazaną przez metaforę znikających rzek. Autorka wykorzystuje motyw pogrzebanych cieków wodnych jako obraz wypartej nieświadomości i braku w przestrzeni psychicznej człowieka, interpretując go przez pryzmat psychoanalitycznych koncepcji André Greena, Christophera Bollasa i Byung-Chul Hana. Zestawiając idee „negatywnej halucynacji” i „białego szaleństwa” z refleksją nad późnokapitalistycznym przymusem produktywności, tekst ujawnia paradoks nowoczesnego narcyzmu – niemożność doświadczenia utraty i związanej z nią żałoby w świecie afirmacji i nieustannego działania. Kostrzewa przygląda się koncepcji zaniechania jako gestu oporu wobec tego imperatywu – formę kontemplacji i powrotu do wewnętrznego przepływu, rozumianego jako warunek odzyskania psychicznej przestrzeni i zdolności do symbolizacji. Esej łączy perspektywę psychoanalityczną z krytyką kultury, tworząc metaforyczną mapę relacji między rzeką, czasem i podmiotowością.
Abstract: The essay offers an analysis of the condition of the contemporary subject and its relation to loss, melancholy, and the culture of excess, explored through the metaphor of disappearing rivers. The author employs the motif of buried waterways as an image of repressed unconsciousness and absence within the human psychic space, interpreting it through the psychoanalytic concepts of André Green, Christopher Bollas, and Byung-Chul Han. By juxtaposing the ideas of “negative hallucination” and “white madness” with reflections on the late-capitalist compulsion toward productivity, the text reveals the paradox of modern narcissism—the impossibility of experiencing loss and mourning in a world governed by affirmation and perpetual activity. The author examines the notion of renunciation as a gesture of resistance to this imperative—a form of contemplation and return to inner flow, understood as a prerequisite for reclaiming psychic space and the capacity for symbolization. The essay intertwines a psychoanalytic perspective with cultural critique, creating a metaphorical map of relations between the river, time, and subjectivity.
Słowa kluczowe psychoanaliza, żałoba, narcyzm, negatywna halucynacja, melancholia, kultura późnego kapitalizmu, zaniechanie, rzeka
Keywords: psychoanalysis, mourning, narcissism, negative hallucination, melancholy, late capitalism, renunciation, river
O autorce: Nadia Kostrzewa (Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychoanalitycznej, Polska) – certyfikowana psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychoanalitycznej. Redaktorka naczelna kwartalnika „IDioMY. Psychoanaliza i życie społeczne”. Laureatka konkursu na referat PTPP, dotyczący psychoanalitycznego ujęcia bezradności oraz psychoanalitycznego ujęcia szaleństwa. Laureatka Międzynarodowego Konkursu IPA: Mind in the Line of Fire. Psychoanalytic Voices to the Challenges of our Times. Jej esej został opublikowany w książce pod tym samym tytułem i reprezentował głos z Polski. Swoje teksty publikuje na „WunderBlogu” oraz w „EFPP E-journal”. Mieszka i pracuje w Bydgoszczy.
About the Author: Nadia Kostrzewa (Polish Society for Psychoanalytic Psychotherapy, Poland) is a certified psychotherapist of the Polish Society for Psychoanalytic Psychotherapy. She is the editor-in-chief of the quarterly journal IDioMY. Psychoanaliza i życie społeczne. She is a laureate of the Polish Society for Psychoanalytic Psychotherapy’s essay competition on the psychoanalytic understanding of helplessness and of the psychoanalytic understanding of madness. She is also a laureate of the International Psychoanalytical Association competition Mind in the Line of Fire: Psychoanalytic Voices to the Challenges of Our Times. Her essay was published in the book of the same title and represented the Polish voice in the volume. She publishes her work on WunderBlog and in the EFPP E-journal. She lives and works in Bydgoszcz.
Bibliografia / Bibliography
Adorno, T. W. (1987). Dialektyka negatywna. Trans. K. Krzemieniowa. Warszawa: PWN.
Bollas, Ch. (2020). Znaczenie i melancholia. Życie w epoce oszołomienia. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.
Brunet, M. F. (2025). Myślenie a praca negatywnego. In G. S. Reed & H. B. Levine (eds.), Wracając do André Greena. Reprezentacja i praca negatywnego. Trans. J. Pawłowska. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Fundament.
Crary, J. (2022). 24/7. Późny kapitalizm i celowość snu. Trans. D. Żukowski. Kraków: Wydawnictwo Karakter.
Freud, S. (2015). Objaśnianie marzeń sennych. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Green, A. (2005). Key Ideas for Contemporary Psychoanalysis. London: Routledge.
Green, A. (1997). The Dead Mother. In On Private Madness. London: Karnac.
Han, B.-C. (2022). Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje. Trans. M. Sutowski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Latronico, V. (2025). Do perfekcji. Trans. K. Skórska. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.
Leder, A. (2023). Ekonomia to stan umysłu. Ćwiczenia z semantyki języków ekonomicznych. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Robert, M. (2023). Rzeki, których nie ma. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne.
Schellekes, A. (2025). Rozbite naczynia. Lecture organized by the Polish Society for Psychoanalytic Psychotherapy and the Polish Psychoanalytic Society. Trans. M. Kaczorowska-Korzniakow. Warszawa.
Zaleska, Z. (2025). Zaniechanie. Kraków: Wydawnictwo Karakter.
Licencja:
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa
