DOI 10.37240/wb.2025.5.5
wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 5 / 2025
Strony: 51-65
Abstrakt: Artykuł podejmuje refleksję nad szaleństwem jako modalnością wprowadzoną do psychoanalizy przez Jacques’a Lacana. Szaleństwo rozumiane jest tu jako sposób działania i postawa konstytuująca teorię oraz technikę, a nie jako efekt ich rozwoju. W tym kontekście analizie poddane zostały trzy kluczowe artykulacje Lacana: (1) zakwestionowanie freudowskiego kompleksu Edypa, odczytywane jako antycypacja strukturalistycznych teorii Lévi-Straussa; (2) włączenie do pola psychoanalizy zjawisk wymykających się strukturze symbolicznej, takich jak wymiar niemożliwości, doświadczenie kryzysu i spotkanie z realnym; (3) powiązanie psychoanalizy ze współczesnymi kryzysami, w szczególności kryzysem podmiotowości, które zarazem wyznaczają jej obszar i są przez nią radykalizowane. W konkluzji sformułowana zostaje teza, że psychoanaliza stale opracowuje własne rejestry szaleństwa, umożliwiając im paradoksalnie bezpieczny rozwój w obrębie swojego dyskursu.
Abstract: The article reflects on madness as a modality introduced into psychoanalysis by Jacques Lacan. Madness is understood here not as the outcome of a process but as a mode of action and a stance that constitutes both theory and technique. In this context, three key articulations of Lacan’s thought are examined: (1) the challenge to Freud’s Oedipus complex, interpreted as an anticipation of Lévi-Strauss’s structuralist theories; (2) the incorporation into the field of psychoanalysis of phenomena that elude symbolic structure, such as the dimension of impossibility, the experience of crisis, and the encounter with the Real; and (3) the linking of psychoanalysis to contemporary crises—most notably the crisis of subjectivity—which both delineate its scope and are simultaneously intensified by it. The article concludes by advancing the thesis that psychoanalysis continually elaborates its own registers of madness, thereby enabling, paradoxically, their safe development within the space of its discourse.
Słowa kluczowe: Lacan, Freud, szaleństwo, psychoanaliza, kryzys
Keywords: Lacan, Freud, madness, psychoanalysis, crisis
O autorce: Anna Turczyn (Uniwersytet Jagielloński, Polska) – literaturoznawczyni, pracuje w Centrum Studiów Humanistycznych (Wydział Polonistyki UJ). Interesuje się psychoanalizą lacanowską oraz bada możliwości jej zastosowania w interpretacji współczesnych dyskursów. Tłumaczyła m.in. M. Augé, R. Barthes’a, J. Kristevą i P. Ricoeura. Jest stałą współpracowniczką Krakowskiego Koła Psychoanalizy NSL oraz członkinią RUE. Autorka książki Lacan: projekt lektury (2023) oraz licznych artykułów publikowanych m.in. w czasopismach „Teksty Drugie”, „Przekładaniec” i „Postscriptum Polonistyczne”. Prowadzi zajęcia z psychoanalizy i literatury najnowszej, a także kursy poświęcone myśleniu w ramach zajęć ogólnouczelnianych. ORCID: 0000-0003-1611-5139.
About the Author: Anna Turczyn (Jagiellonian University, Poland) is a literary scholar working at the Centre for Humanities Studies at the Faculty of Polish Studies, Jagiellonian University. Her research interests include Lacanian psychoanalysis and its possible applications to the interpretation of contemporary discourses. She has translated works by, among others, M. Augé, R. Barthes, J. Kristeva, and P. Ricoeur. She is a permanent collaborator of the Kraków Circle of the New Lacanian School and a member of RUE. She is the author of Lacan: projekt lektury (2023) and numerous articles published, among others, in the journals Teksty Drugie, Przekładaniec, and Postscriptum Polonistyczne. She teaches courses on psychoanalysis and contemporary literature, as well as courses devoted to thinking within university-wide curricula. ORCID: 0000-0003-1611-5139.
Bibliografia / Bibliography
Anzieu, D. (1998). L’auto-analyse de Freud et la découverte de la psychanalyse. Paris: PUF.
Biagi-Chai, F. (2020). Traverser les murs. La folie, de la psychiatrie à la psychanalyse. Paris: Imago.
Caroz, G. (2015). Moments de crise. XIII Congrès de Psychanalyse, NLS, 9–10 May 2015, Genève. Available at: https://www.amp-nls.org/fr/nls-messager/moments-de-crise-a-paris-aux-journees-etre-mere. Accessed September 2, 2025.
Dybel, P. (2016). Psychoanaliza – ziemia obiecana? Z dziejów psychoanalizy w Polsce 1900–1989. Cz. 1: Okres burzy i naporu. Początki psychoanalizy na ziemiach polskich okresu rozbiorów 1900–1918. Kraków: Universitas.
Ettinger, B. L. (2006). The Matrixial Borderspace. Foreword by J. Butler; introduction by G. Pollock. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Freud, S. (1997). List do Romain Rollanda (Zaburzenie pamięci na Akropolu). Trans. R. Reszke. In Pisma psychologiczne. Warszawa: Wydawnictwo KR, 271–280.
Freud, S. (1996). Psychoanalityczne uwagi o autobiograficznie opisanym przypadku paranoi (dementia paranoides). Trans. R. Reszke. In Charakter a erotyka. Trans. R. Reszke & D. Rogalski. Ed. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR, 105–162.
Freud, S. (1996). Uwagi na temat pewnego przypadku nerwicy natręctw. Trans. D. Rogalski. In Charakter a erotyka. Trans. R. Reszke & D. Rogalski. Ed. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR, 23–82.
Freud, S. (2009). Wykłady ze wstępu do psychoanalizy. Nowy cykl. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Han, B.-C. (2022). Społeczeństwo zmęczenia i inne eseje. Trans. R. Pokrywka. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Heller-Roazen, D. (2005). Echolalie. O zapominaniu języka. Trans. B. Brzezicka. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Lacan, J. (2021). Aux confins du Séminaire. Ed. J.-A. Miller. Paris: Navarin.
Lacan, J. (1975). Encore. Le Séminaire, livre XX, 1972–1973. Ed. J.-A. Miller. Paris: Seuil.
Lacan, J. (2004). Il ne peut pas y avoir de crise de la psychanalyse. Entretien accordé en 1974 au magazine « Panorama ». Propos recueillis par E. Granzotto et traduit de l’italien par P. Lemoine. Magazine littéraire, 428. Available at: https://shs.cairn.info/revue-la-cause-du-desir-2014-3-page-165?lang=fr. Accessed September 2, 2025.
Lacan, J. (2011). Je parle aux murs. Entretiens de la Chapelle de Sainte-Anne. Paris: Seuil.
Lacan, J. (2001). Joyce le symptôme. In Autres écrits (pp. 565–566). Paris: Seuil.
Lacan, J. (1997). L’envers de la psychanalyse. Le Séminaire, livre XVII, 1969–1970. Ed. J.-A. Miller. Paris: Seuil.
Lacan, J. (2001). Les complexes familiaux dans la formation de l’individu (1938). In Autres écrits (pp. 23–84). Paris: Seuil.
Lacan, J. (2015). Mit indywidualny neurotyka albo poezja i prawda w nerwicy. Trans. T. Gajda, J. Kotara & J. Waga. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Lacan, J. (2014). Seminarium III. Psychozy. Trans. J. Waga. Ed. J.-A. Miller. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Lacan, J. (1966). Subversion du sujet et dialectique du désir dans l’inconscient freudien. In Écrits (pp. 793–827). Paris: Seuil.
Latronico, V. (2025). Do perfekcji. Trans. K. Skórska. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne. E-book.
Miller, J.-A. (2004). Introduction à l’érotique du temps. La séance courte, 1. Available at: https://shs.cairn.info/revue-la-cause-freudienne-2004-1-page-61?lang=fr. Accessed September 2, 2025.
Miller, J.-A. (2005). Lecture critique des « complexes familiaux » de Jacques Lacan. La Cause freudienne, 60(2). Available at: https://www.cairn.info/revue-la-cause-freudienne-2005-2-page-31.htm. Accessed September 2, 2025.
Miller, J.-A. (2014). L’inconscient et le corps parlant. La Cause du désir, 4. Available at: https://shs.cairn.info/revue-la-cause-du-desir-2014-3-page-103?lang=fr. Accessed September 2, 2025.
Psychanalyse et subversion des normes. (2024). Ed. Ch. Alberti & A. Pfauwadel. Saint-Denis: Presses Universitaires de Vincennes, Université Paris 8. E-book.
Robert, M. (1976). From Oedipus to Moses: Freud’s Jewish Identity. Trans. R. Manheim. New York: Anchor Books.
Roudinesco, É. (2005). Jacques Lacan. Jego życie i myśl. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Turczyn, A. (2023). Lacan: projekt lektury. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Turczyn, A. (2024). Pisać i przeżywać queer. Kilka uwag o queerze i psychoanalizie. Studia de Cultura. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, 16(4), 9–24. Available at: https://studiadecultura.uken.krakow.pl/article/view/11873/10670. Accessed October 12, 2025.
Licencja:
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa
