Ośrodek Myśli Psychoanalitycznej
Instytut Filozofii i Socjologii PAN
czasoPismo

Tyrania wiedzy, szaleństwo wojny

Sara Rodowicz-Ślusarczyk
5 stycznia 2026
   The Tyranny of Knowledge, the Madness of War

 

  • DOI 10.37240/wb.2025.5.4
  • wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 5 / 2025
  • Strony: 33-50

 

Abstrakt: Artykuł podejmuje refleksję nad statusem wiedzy we współczesnym świecie oraz wiedzy w praktyce i doświadczeniu psychoanalizy. Punktem wyjścia dla odczytywania szaleństwa naszych czasów jest pytanie o relację między diagnozą a etyką interpretacji. Psychoanaliza jawi się tu jako praktyka oporu wobec tyranii wiedzy współcześnie panującego dyskursu uniwersyteckiego – przestrzeń, w której procedowanie „czytania bez rozumienia”, pozwala wytwarzać wiedzę jednostkową, właściwą dla symptomu podmiotu. To wiedza, która nie jest ani całością, ani władzą, ale wydarzeniem. Pojęcie oporu wobec psychoanalizy zostaje tutaj odwrócone, zgodnie z lekturą Lacana: staje się przeszkodą po stronie psychoanalityka, który spiesząc się, aby zrozumieć, prześlepia nieświadome. W dalszej części tekstu rozwijam refleksję nad wojną jako symptomem naszych czasów, powracając do znaczenia wstydu, tyranii wiedzy i pojęcia czasu logicznego, a także do kwestii braterstwa dyskretnego, które nie jest postawą moralną. Tezą teksu jest, że prawdziwy opór w politycznym znaczeniu tego słowa zaczyna się tam, gdzie przestajemy rozumieć – i potrafimy to wytrzymać.

Abstract: The article reflects on the status of knowledge in the contemporary world, as well as on knowledge in the practice and experience of psychoanalysis. The starting point for a reading of the madness of our times is the question of the relationship between diagnosis and the ethics of interpretation. Psychoanalysis appears here as a practice of resistance against the tyranny of knowledge proper to the contemporary reign of university discourse—a space in which the procedure of “reading without understanding” allows for the production of singular knowledge, specific to the subject’s symptom. This is knowledge that is neither total nor an exercise of power, but an event. The notion of resistance in psychoanalysis is reversed here, following Lacan’s reading: it becomes an obstacle on the part of the analyst, who, in hurrying to understand, blinds themselves to the unconscious. In the latter part of the text, I develop a reflection on war as a symptom of our times, returning to the significance of shame, the tyranny of knowledge, and the concept of logical time, as well as to the notion of discreet fraternity, which is not a moral stance. The thesis of the text is that true resistance, in the political sense of the word, begins where understanding ceases—and when we are able to endure it.

 

Słowa kluczowe: psychoanaliza, wiedza, niewiedza, interpretacja, dyskurs uniwersytecki, symptom, czas logiczny, wojna, wstyd

Keywords: psychoanalysis, knowledge, non-knowledge, interpretation, university discourse, symptom, logical time, war, shame

 

O autorce: Sara Rodowicz‑Ślusarczyk (Forum Polskiego Pola Lacanowskiego, Polska) – psychoanalityczka, dr psychopatologii i psychoanalizy Université Paris-Cité (dawniej Paris VII-Denis Diderot), prowadzi prywatną praktykę w Warszawie, współzałożycielka Forum Polskiego Pola Lacanowskiego, członkini Szkoły Psychoanalizy EPFCL. Absolwentka ASP w Warszawie, autorka interdyscyplinarnych projektów artystycznych. ORCID: 0000-0002-6885-4219.

About the Author: Sara Rodowicz-Ślusarczyk (Polish Lacanian Field Forum, Poland) is a psychoanalyst and holds a PhD in psychopathology and psychoanalysis from Université Paris-Cité (formerly Paris VII–Denis Diderot). She maintains a private practice in Warsaw, is a co-founder of the Polish Lacanian Field Forum, and a member of the EPFCL School of Psychoanalysis. She is a graduate of the Academy of Fine Arts in Warsaw and the author of interdisciplinary artistic projects. ORCID: 0000-0002-6885-4219.

Bibliografia / Bibliography

Agamben, G. (2008). Stan wyjątkowy. Homo sacer II, 1. Trans. M. Surma-Gawłkowska. Kraków: Korporacja Ha!art.

Freud, S. (2014). Charakter a erotyka. Trans. R. Reszke & D. Rogalski. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2001). Histeria i lęk. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (1998). Pisma społeczne. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Lacan, J. (1966). Écrits. Paris: Éditions du Seuil.

Lacan, J. (2001). L’étourdit. In Autres Écrits. Paris: Éditions du Seuil.

Lacan, J. (2020). Seminarium III: Psychozy. Trans. J. Waga. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Lacan, J. (1974). Seminarium XXI: Les Non-Dupes Errent. Unpublished manuscript, Staferla. Lecture of March 12, 1974. Available at: http://staferla.free.fr/S21/S21%20NON-DUPES….pdf. Accessed February 20, 2025.

Lacan, J. (n.d.). Séminaire XX: Encore. Unpublished manuscript, Staferla. Available at: http://staferla.free.fr/S20/S20%20ENCORE.pdf. Accessed February 20, 2025.

Lacan, J. (1970). Séminaire XVII: L’envers de la psychanalyse. Unpublished manuscript, Staferla. Lecture of March 11, 1970. Available at: http://staferla.free.fr/S17/S17%20L’ENVERS.pdf. Accessed February 20, 2025.

Lacan, J. (1990). Television: A Challenge to the Psychoanalytic Establishment. Trans. D. Holler, R. Krauss & A. Michelson. New York: W. W. Norton & Co.

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 5 / 2025: PSYCHOANALIZA WOBEC SZALEŃSTWA ŚWIATA
Szaleństwo naszych czasów
5 stycznia 2026
   The Madness of Our Times   DOI 10.37240/wb.2025.5.1 wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 5 / 2025 Strony: 2-4   Jako redakcja wunderBlocka zaproponowaliśmy wspólną medytację nad szaleństwem naszych czasów, gorącej współczesności, medytację prowadzoną za pomocą instrumentarium psychoanalitycznego. Przeczuwaliśmy, że temat może „chwycić”, ale bogactwo i różnorodność odpowiedzi nas zaskoczyły. Od bardzo ogólnych rozważań na … Czytaj dalej „wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 5 / 2025: PSYCHOANALIZA WOBEC SZALEŃSTWA ŚWIATA”

Redakcja:

  • dr Barbara Barysz, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – sekretarzyni redakcji
  • mgr Agata Bielińska, Graduate School for Social Research – redaktorka
  • mgr Julia Jastrzębska, Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychoanalitycznej – redaktora
  • dr hab. Ewa Kobylińska-Dehe, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – redaktorka
  • mgr Zbigniew Kossowski, Polskie Towarzystwo Psychoanalityczne – redaktor
  • prof. Andrzej Leder, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – redaktor
  • dr hab. Adam Lipszyc, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – redaktor naczelny
  • dr Antoni Zając, Wydział Polonistyki UW – redaktor

Kontakt: wunderblock@ifispan.edu.pl

ISSN: 2720-4391

Ośrodek Myśli Psychoanalitycznej