DOI 10.37240/wb.2025.5.6
wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 5 / 2025
Strony: 66-84
Abstrakt: Artykuł analizuje populizm jako symptom ujawniający strukturalny paradoks tkwiący w sercu nowoczesnej demokracji parlamentarnej: napięcie między władzą konstytuującą a władzą ukonstytuowaną. Odwołując się do krytyki „jurystokracji” Rana Hirschla oraz do klasycznej debaty między Hansem Kelsenem a Carlem Schmittem, tekst proponuje psychoanalityczną reinterpretację teorii konstytucyjnej w świetle lacanowskich pojęć Realnego, Symbolicznego i nadmiarowej rozkoszy (plus-de-jouir). Autor argumentuje, że liberalny porządek oparty na fikcji trójpodziału władzy funkcjonuje jako mechanizm kastracji, który przekształca kolektywną siłę władzy konstytuującej w symboliczny podmiot „ludu”. Populizm w tym ujęciu stanowi powrót wypartej rozkoszy tkwiącej w mocy konstytuującej – Realnego ludu – w obrębie symbolicznego pola polityki. Śledząc tę libidynalną dynamikę, artykuł wskazuje, że atrakcyjność populizmu nie wynika z manipulacji ideologicznej, lecz z trwałej obecności Realnego w samym porządku konstytucyjnym. Studium konkluduje, iż obrona demokracji wymaga rozpoznania i włączenia tej konstytutywnej nadwyżki, a nie jej represjonowania.
Abstract: This article examines populism as a symptom that reveals a structural paradox at the heart of modern parliamentary democracy: the tension between constituent and constituted power. Drawing on Ran Hirschl’s critique of “juristocracy,” and engaging with the classical debate between Hans Kelsen and Carl Schmitt, the text proposes a psychoanalytic reinterpretation of constitutional theory through Lacanian concepts of the Real, the Symbolic, and surplus enjoyment (plus-de-jouir). It argues that the liberal order’s fiction of the separation of powers functions as a mechanism of castration that transforms the collective force of constituent power into the symbolic subject of “the people.” Populism in this view represents the return of the repressed enjoyment of the constituent force – the Real of the people – to the symbolic field of politics. By tracing this libidinal dynamic, the paper suggests that populism’s disruptive appeal stems not from ideological manipulation but from the persistence of the Real within the constitutional order itself. The study concludes that any defense of democracy must recognize and accommodate this constitutive excess rather than seek to repress it.
Słowa kluczowe: władza konstytuująca, władza ukonstytuowana, populizm, nadwyżka rozkoszy (plus-de-jouir), jurystokracja, reprezentacja demokratyczna, liberalny konstytucjonalizm, lacanowska teoria polityczna, Realne i Symboliczne
Keywords: constituent power, constituted power, populism, surplus enjoyment (plus-de-jouir), juristocracy, democratic representation, liberal constitutionalism, Lacanian political theory, the Real and the Symbolic
O autorze: Jan Sowa (Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie, Polska) jest materialistyczno-dialektycznym teoretykiem społecznym i badaczem. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz na Université Paris VIII w Saint-Denis we Francji. Posiada stopień doktora w dziedzinie socjologii oraz habilitację w dziedzinie kulturoznawstwa. W ramach pracy badawczej i dydaktycznej związany był z kilkoma instytucjami na całym świecie, m.in. z Uniwersytetem w São Paulo, Akademią Sztuki Świata w Kolonii oraz Instytutem Studiów nad Człowiekiem w Wiedniu. W latach 2016–2020 był członkiem Komitetu Nauk o Kulturze Polskiej Akademii Nauk, a w latach 2018–2019 kuratorem programu dyskursywnego i badawczego Biennale Warszawa. Obecnie pracuje w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. ORCID: 0000-0002-7830-662X.
About the author: Jan Sowa (Academy of Fine Arts in Warsaw, Poland) is a materialistdialectical social theorist and researcher. He studied at the Jagiellonian University in Kraków, Poland, and the University Paris VIII in Saint-Denis, France. He holds a PhD in sociology and a habilitation in cultural studies. His research and teaching assignments have taken him to several institutions around the world, including the University of Sao Paulo, the Academy of the Arts of the World in Cologne, and the Institute for Human Studies in Vienna. He was a member of the Committee on Cultural Studies of the Polish Academy of Sciences (2016–2020), and curator of the Discursive Programs and Research of the Biennale Warszawa (2018–2019). He currently works as Associate Professor at the Academy of Fine Arts in Warsaw. ORCID: 0000-0002-7830-662X.
Bibliografia / Bibliography
Baudrillard, J. (2015). Global Debt and Parallel Universe. Critical Theory, August 24, 2015.
Braunstein, N. (2020). Jouissance: A Lacanian Concept. Albany: SUNY Press.
Del Lucchese, F. (2016). Spinoza and Constituent Power. Contemporary Political Theory, 15(2), 182–204.
Derrida, J. (2010). Writing and Difference. London & New York: Routledge.
Euben, J., Wallach, J. R., & Ober, J. (eds.). (1994). Athenian Political Thought and the Reconstruction of American Democracy. Ithaca, NY: Cornell University Press.
Guilhaumou, J. (1997). Nation, individu et société chez Sieyès. Genèses. Sciences sociales et histoire, 26(1), 4–24.
Hirschl, R. (2004). Towards Juristocracy: The Origins and Consequences of the New Constitutionalism. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Jameson, F. (1977). Imaginary and Symbolic in Lacan: Marxism, Psychoanalytic Criticism, and the Problem of the Subject. Yale French Studies, 55/56, 338–395.
Kantorowicz, E. H. (1997). The King’s Two Bodies: A Study in Mediaeval Political Theology. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Kelsen, H. (2013). The Essence and Value of Democracy. London: Bloomsbury Publishing.
Lacan, J. (n.d.). L’Angoisse. Version AFI. Paris: Association Freudienne Internationale.
Lacan, J. (2013). The Ethics of Psychoanalysis 1959–1960: The Seminar of Jacques Lacan. London: Routledge.
Loughlin, M. (2014). The Concept of Constituent Power. European Journal of Political Theory, 13(2), 218–237.
McGowan, T. (2016). Capitalism and Desire: The Psychic Cost of Free Markets. New York: Columbia University Press.
McGowan, T. (2022). Enjoyment Right & Left. Sublation Media.
Rosset, C. (1985). L’objet singulier. Paris: Éditions de Minuit.
Rubio, G. (2007). Plus-de-jouir et plus-value. Champ lacanien, 5(1), 51–60.
Schmitt, C. (2006). Political Theology: Four Chapters on the Concept of Sovereignty. Ed. G. Schwab. Foreword by T. B. Strong. Chicago: University of Chicago Press.
Stavrakakis, Y. (2007). The Lacanian Left: Psychoanalysis, Theory, Politics. Edinburgh: Edinburgh University Press.
The Federalist, no. 63 (March 1, 1788).
Vernant, J.-P. (1984). The Origins of Greek Thought. Ithaca, NY: Cornell University Press.
Walker, N., & Loughlin, M. (2007). The Paradox of Constitutionalism. Oxford: Oxford University Press.
Zupančič, A. (2008). The Odd One In: On Comedy. Cambridge, MA: MIT Press.
Źródłem jest bibliografia zamieszczona na końcowej stronie artykułu Jana Sowy.
Licencja:
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa
