Ośrodek Myśli Psychoanalitycznej
Instytut Filozofii i Socjologii PAN

Podmiot jako Wykolejenie, czyli Ponowoczesność Psychoanalizy

   Subject Derailed or Postmodernity of Psychoanalysis

 

  • wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 2 / 2022

 

Czy jest jeden temat lub problem, który łączy tak różne figury jak Hannah Arendt, Simone de Beauvoir, Gilles Deleuze, Martin Heidegger, Julia Kristeva i Ludwig Wittgenstein? No, jeden tak: to pytanie o naturę ludzkiej podmiotowości. Nawiązując do Kierkegaarda, Marksa i Nietzschego – albo, jak choćby Wittgenstein, nie nawiązując do Nikogo i Niczego! – wielkie filozofki i wielcy filozofowie minionego stulecia mniej lub bardziej gwałtownie zakwestionowali mniej lub bardziej adekwatnie odczytywane koncepcje człowieczeństwa zaproponowane przez czołowe postacie filozofii nowożytnej, takie jak Kartezjusz, Kant czy Hegel, i starali się wymyśleć człowieka na nowo. Dużo było przy tym hałasu, dużo bałaganu, dużo terminologicznych i merytorycznych nieporozumień, z perspektywy czasu jednak można powiedzieć, że z pewnością było warto. Albowiem to właśnie dzięki tym wysiłkom archiwum filozofii XX wieku stało się niewyczerpanym zasobnikiem najrozmaityszych, fascynujących koncepcji podmiotowości, z których będzie można sobie do woli korzystać przez kilka następnych dekad, czyli mniej więcej tyle czasu, ile nam w ogóle pozostało na tej zrujnowanej planecie. Występując przeciw temu, co – trafnie bądź nie, to już inna sprawa – postrzegano jako nadmiernie racjonalistyczny, autonomiczny, odcieleśniony, maskulinistyczny model podmiotowości dominujący w filozofii doby nowoczesnej, podjęto próby pomyślenia człowieka wraz z jego cielesnością, afektywnością, czasowością, przestrzennością, seksualnością wraz z jego osadzeniem w języku, społeczeństwie i strukturach gospodarczych. W tym sensie niemal cała filozofia XX wieku zasługuje na miano ponowoczesnej.

W takim rozumieniu ponowoczesna jest też oczywiście cała tradycja psychoanalityczna, od Freudowskiego Objaśniania marzeń sennych począwszy. To elementarz: kwestionując zrównanie psychiczności ze świadomością, odkrywając nierozerwalną więź łączącą wszystko, co psychiczne, z tym, co seksualne, wreszcie zaś wskazując decydujące znaczenie dzieciństwa dla kształtu naszej podmiotowości, Freud otworzył drogę czy drogi do nowego myślenia o człowieku, a jego następczynie i następcy podążyli tymi ścieżkami i odkrywali na nich formacje i zjawiska, o których nawet Freudowi się nie śniło (no, śniło się to może tak!). Sama obfitując w ponowoczesne koncepcje podmiotowści, psychoanaliza wywierała też przemożny wpływ na dwudziestowieczną filozofię takich koncepcji poszukującej: czasem inspirując się psychoanalizą, czasem rozmawiając z nią jak równy z równym, czasem stawiając jej zdecydowany opór, ale w reakcji na nią zasadniczo modyfikując swoje tradycyjne perspektywy, filozofia odkrywała aspekty podmiotowości, których bez Freuda i jego następczyń lub następców raczej by nie dostrzegła. Wiele z najżywszych, najciekawszych idei we współczesnej filozofii podmiotowości wyłoniło się właśnie za sprawą tego spotkania.

Ale to nie wszystko. Można bowiem dowodzić, że psychoanalityczne i psychoanalizą inspirowane koncepcje podmiotowości – a nim właśnie poświęcony jest najnowszy numer czasopisma „wunderBlock” – były i pozostają ponowoczesne najradykalniej i najkonsekwentniej. Intelektualne zasoby teorii psychoanalitycznej pozwalają bowiem uniknąć dwóch zasadniczych błędów, jakie raz po raz przydarzają się filozoficznym koncepcjom człowieka, które aspirują do ponowoczesności. Z jednej strony bowiem, zdarzało się i zdarza nadal, że – mimo woli i deklaracji – ta czy inna koncepcja siłą bezwładu i niedomysłu osuwa się w tradycyjne, nowoczesne koleiny myślenia w kategoriach podmiotu autonomicznego, po kryjomu suwerennego, zawierającego własne centrum, nawet jeśli teraz podmiot ten myślany jest jako cielesny, ujęzykowiony, osadzony w kulturze. Z drugiej strony, wola demontażu autonomicznego podmiotu kojarzonego z filozofią nowoczesną skutkowała i nierzadko nadal skutkuje rozstaniem z podmiotowością jako taką, a ludzka pojedynczość okazywała sie jedynie epifenomenem bycia, stawania się, natury, struktury lub post-struktury. Trudno się tym błędom dziwić: po prostu i po ludzku mówiąc, bardzo trudno jest być ponowoczesnym, bardzo trudno bowiem myśleć podmiot niesuwerenny, a zarazem pojedynczy, umykając zarówno pokusie recentracji, jak i pokusie eliminacji podmiotu. Ścieżka prawdziwie a pomyślnie ponowczesna wiedzie bardzo wąską granią.

Psychoanaliza zawsze (albo prawie zawsze) umiała podążać tą ścieżką. Trzymając się (za każdym razem nieco inaczej rozumianej) idei Nieświadomego, zawsze pojmowała podmiot jako byt zdecentrowany, niesuwerenny, wykolejony, jako byt, który nie posiada w sobie własnego punktu podparcia, a zarazem – jako byt, którego absolutna pojedynczość pozostaje niewymazywalna. O tej pojedynczości stanowi jednak nasze pragnienie, które zawsze nam się wymyka, które zawsze celuje gdzie indziej niż wszystkie strzałki naszej intencjonalności. Psychoanaliza uczy nasłuchiwać tego pragnienia w szczęknięciach, pęknięciach, zawieszeniach opowieści, jakie – korzystając z podsuwanych nam przez świat ideologicznych gotowców – snujemy na temat samych siebie. Trzeba nas szukać gdzieś pomiędzy, w konstelacji ulotnych symptomów, w polu sił rozpiętym między naszymi idiosynkrazjami, jeszcze bardziej u nas w domu niż nam samym się zdaje. Jesteśmy nie tam, gdzie myślimy, nie tam, gdzie roztaczamy nad sobą naszą złudną władzę, ale też nie tam, gdzie władają nami rynek, natura czy struktura. Jak przekonują autorzy tekstów zgromadzonych w niniejszym numerze „wunderBlocka”, jesteśmy tam, gdzie nieświadome, skąd mówią/śnią nasze ciała, gdzie w domostwach naszej psychiki skrywa się niemożliwa do wykorzenienia Inność, gdzie wariujemy, cierpimy i kochamy. Jesteśmy wykolejni, a dokładniej: jesteśmy samym tym wykolejeniem. Ale – do licha, póki co – jesteśmy.

 

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Niekończąca się podróż: psychoanalityczne modele i metafory umysłu

   Neverending Story: Psychoanalytic Models and Metaphors of the Mind

 

  • DOI 10.37240/wb.2022.2.1
  • wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 2 / 2022
  • Strony: 2-16

 

Abstrakt: Autor artykułu bada wzajemne zależności między modelami i metaforami umysłu stworzonymi przez Freuda. Przedmiotem psychoanalitycznej refleksji jest tu komplementarność Freudowskich modeli i metafor opisujących działanie aparatu psychicznego. W dalszej części artykułu autor przywołuje wybrane modele umysłu i jego funkcjonowania, które powstały po Freudzie. Celem jest pokazanie psychoanalizy jako wiedzy, która ulega ciągłym przekształceniom i poszukuje kontaktu z coraz bardziej pierwotnymi stanami umysłu, a jednocześnie rozwija coraz bardziej złożone i inkluzywne teorie, podejmujące próbę zrozumienia naszego życia psychicznego, a zwłaszcza jego nieświadomego wymiaru.

Abstract: The author of the paper examines the interrelationship between the models and metaphors of the mind created by Freud. What is psychoanalytically reflected upon here is the complementarity of Freudian models and metaphors describing the workings of the mental apparatus. Further, the author analyzes selected models of the mind and its functioning developed after Freud. The aim is to show psychoanalysis as a form of knowledge that undergoes constant transformation, seeking contact with ever more primordial states of mind while at the same time developing increasingly complex and inclusive theories whose intention is to understand our mental life, especially its unconscious dimension.

 

Słowa kluczowe: metafory, modele umysłu, metafora dwóch pokojów, nieświadomość, przedświadomość, psyche-soma, Wunderblock, pamięć, rzeczywistość psychiczna

Keywords: metaphors, models of the mind, two rooms metaphor, the unconscious, preconscious, psyche-soma, Wunderblock, memory, psychic reality

 

O autorze: Zbigniew Kossowski (Polskie Towarzystwo Psychoanalityczne, Polska) jest psychoanalitykiem szkoleniowym Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego, prowadzi psychoanalizę osób dorosłych, jest także psychoanalitykiem dzieci i młodzieży. Jest superwizorem, prowadzi również psychoanalityczne seminaria kliniczno-teoretyczne.

About the Author: Zbigniew Kossowski (Polish Psychoanalytic Society, Poland) is a training psychoanalyst of the Polish Psychoanalytic Society. He practices psychoanalysis with adults, as well as with children and adolescents. He is also a supervisor and conducts clinical and theoretical psychoanalytic seminars.

 

Bibliografia / Bibliography

Bion, W. R. (2011). Uczenie się na podstawie doświadczenia. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bion, W. R. (2010). Uwaga i interpretacja. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bollas, Ch. (2007). Articulations of the Unconscious. In The Freudian Moment. London: Karnac Books.

Britton, R. (1998). Belief and Imagination: Explorations in Psychoanalysis. London & New York: Routledge.

Britton, R. (2016). Pomiędzy umysłem i mózgiem. Modele umysłu i modele w umyśle. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Freud, S. (1917). A Difficulty in the Path of Psycho-Analysis. In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XVII, pp. 135–144). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1937). Analiza skończona i nieskończona. In Poza zasadą przyjemności. Trans. J. Prokopiuk. Warszawa: PWN.

Freud, S. (1923). Ego i id. In Poza zasadą przyjemności. Trans. J. Prokopiuk. Warszawa: PWN.

Freud, S. (1938). Findings, Ideas, Problems. In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XXIII, pp. 299–300). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1985). Letter from Freud to Fliess, December 6, 1896. In J. M. Masson (ed.), The Complete Letters of Sigmund Freud to Wilhelm Fliess, 1887–1904 (Letter 42, pp. 207–214). Cambridge, MA & London: Harvard University Press.

Freud, S. (1998). Kultura jako źródło cierpień. In Psychologia nieświadomości. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2007). Notatka o „cudownej tabliczce”. In Pisma społeczne. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (1996). Objaśnianie marzeń sennych. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (1920). One of the Difficulties of Psycho-Analysis. International Journal of Psychoanalysis, 1, 17–23.

Freud, S. (1976). Poza zasadą przyjemności. In Poza zasadą przyjemności. Trans. J. Prokopiuk. Warszawa: PWN.

Freud, S. (1999). Trzy rozprawy z teorii seksualnej. In Życie seksualne. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2008). W kwestii terapii histerii. In Studia nad histerią. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (1984). Wstęp do psychoanalizy. Trans. S. Kempnerówna & W. Zaniewicki. Warszawa: PWN.

Green, A. (1974). Surface Analysis, Deep Analysis (The Role of the Preconscious in Psychoanalytical Technique). International Review of Psychoanalysis, 1, 415–423.

Green, A. (2000). The Central Phobic Position: A New Formulation of the Free Association Method. International Journal of Psychoanalysis, 81(3), 429–451.

Hinshelwood, R. D. (1989). A Dictionary of Kleinian Thought. London: Free Association Books.

Isaacs, S. (1948). The Nature and Function of Phantasy. International Journal of Psychoanalysis, 29, 73–97.

Klein, M. (1946). Uwagi na temat niektórych mechanizmów schizoidalnych. In Zawiść i wdzięczność oraz inne prace z lat 1946–1963. Pisma (Vol. III). Trans. A. Czownicka. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2007.

Klein, M. (1935). Wkład do psychogenezy stanów maniakalno-depresyjnych. In Miłość, poczucie winy i reparacja oraz inne prace z lat 1921–1945. Pisma (Vol. I). Trans. D. Golec. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2005.

Kohon, G. (2014). Bezpowrotnie utracone pewniki. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Laplanche, J. (1992). Interpretation Between Determinism and Hermeneutics: A Restatement of the Problem. International Journal of Psychoanalysis, 73(3), 429–445.

Laplanche, J. (1995). Seduction, Persecution, Revelation. International Journal of Psychoanalysis, 76(4), 663–682.

Laplanche, J., & Pontalis, J.-B. (1996). Słownik psychoanalizy. Trans. E. Modzelewska & E. Wojciechowska. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Laplanche, J. (1997). The Theory of Seduction and the Problem of the Other. International Journal of Psychoanalysis, 78(4), 653–666.

Lemma, A. (2014). Pod skórą. Psychoanalityczne studium modyfikacji ciała. Trans. L. Kalita. Gdańsk: Wydawnictwo Imago.

Miller, P. (2019). Pamięć bez pamięci; trauma, zaprzeczenie i żałoba. Trans. W. Turopolski. Materials from the 17th Conference of the Polish Society for Psychoanalytic Psychotherapy, “Przeciw milczeniu, które jest niewolą. Trauma transgeneracyjna,” Kraków.

Miller, P. (2022). Wczesne kształty życia psychicznego jako zwiastuny (bi)seksualności. Trans. W. Turopolski. Lecture delivered at the Polish Psychoanalytic Society, October 7, 2022.

Ogden, T. H. (2010). Ponowne odkrywanie psychoanalizy. Trans. L. Kalita. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Ogden, T. H. (2011). Sztuka psychoanalizy. Śnienie niewyśnionych snów i urwanych krzyków. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Ogden, T. H. (1992). The Dialectically Constituted/Decentred Subject of Psychoanalysis. I. The Freudian Subject. International Journal of Psychoanalysis, 73(3), 517–526.

Ogden, T. H. (1992). The Dialectically Constituted/Decentred Subject of Psychoanalysis. II. The Contributions of Klein and Winnicott. International Journal of Psychoanalysis, 73(4), 613–626.

Phillips, A. (2013). Winnicott. Trans. A. Czownicka. Gdańsk: Wydawnictwo Imago.

Roussillon, R. (1999). Agonie, clivage et symbolisation. Paris: PUF.

Roussillon, R. (2015). Pierwotna trauma, rozszczepienie i pierwotne powiązania niesymboliczne. Trans. n.n. Materials from the 17th Conference of the Polish Psychoanalytic Society, “Trauma a regulacja afektu,” Warszawa.

Ruiz, R. M. (2011). The Alterability of the Memory Trace. Psychoanalytic Review, 98(4), 531–555.

Sandler, J., Holder, A., Dare, Ch., & Dreher, A. U. (2018). Freud’s Models of the Mind: An Introduction. London & New York: Routledge.

Sedlak, W. (2021). Superego, ideały ego i ślepe plamki psychoanalityka. Emocjonalny rozwój klinicysty. Trans. M. Lipińska. Gdańsk: Wydawnictwo Imago.

Strachey, J. (1925). Editor’s Note. In S. Freud, A Note upon the Mystic Writing-Pad. In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XIX, pp. 225–232). London: Hogarth Press.

Sweetnam, A. (2006). Dusk Confuses Me. Contemporary Psychoanalysis, 42(1), 59–82.

Tustin, F. (1990). The Autistic Capsule in Neurotic Adult Patients. In The Protective Shell in Children and Adults (Ch. 7, pp. 145–167). London: Karnac Books.

Winnicott, D. W. (1974). Fear of Breakdown. International Review of Psychoanalysis, 1, 103–107.

Winnicott, D. W. (1975). Mind and Its Relation to the Psyche-Soma. In Through Paediatrics to Psycho-Analysis (pp. 243–254). London: Hogarth Press.

Winnicott, D. W. (1965). The Concept of Trauma in Relation to the Development of the Individual within the Family. In C. Winnicott, R. Shepherd, & M. Davis (eds.), Psycho-Analytic Explorations (pp. 130–148). Cambridge, MA: Harvard University Press, 1989.

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Psychoanaliza ontologiczna albo „Kim chcesz być, kiedy dorośniesz?”

   Ontological Psychoanalysis, or „What Do You Want to Be When You
   Grow Up?”

 

  • DOI 10.37240/wb.2022.2.2
  • wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 2 / 2022
  • Strony: 17-36

 

Abstrakt: Autor omawia różnice między tym, co nazywa psychoanalizą epistemologiczną (zajmującą się poznaniem i rozumieniem), której głównymi twórcami są Freud i Klein, a psychoanalizą ontologiczną (zajmującą się byciem i stawaniem się), której głównymi architektami są Winnicott i Bion. Winnicott przenosi punkt ciężkości psychoanalizy z symbolicznego znaczenia zabawy na doświadczenie bawienia się, Bion zaś przenosi punkt ciężkości z symbolicznego znaczenia snów na doświadczenie śnienia we wszystkich jego postaciach. Psychoanaliza epistemologiczna obejmuje przede wszystkim pracę nad dochodzeniem do zrozumienia nieświadomych znaczeń; natomiast psychoanaliza ontologiczna stara się przede wszystkim umożliwić pacjentowi w sposób twórczy samodzielne odkrywanie znaczenia, a przez to umożliwić mu życie w sposób pełniejszy.

Abstract: The author discusses differences between what he calls epistemological psychoanalysis (having to do with knowing and understanding), for which Freud and Klein are principal authors, and ontological psychoanalysis (having to do with being and becoming), for which Winnicott and Bion are principal architects. Winnicott shifts the focus of psychoanalysis from the symbolic meaning of play to the experience of playing, and Bion shifts the focus from the symbolic meaning of dreams to the experience of dreaming in all of its forms. Epistemological psychoanalysis principally involves the work of arriving at understandings of unconscious meaning; by contrast, the goal of ontological psychoanalysis is to allow the patient the experience of creatively discovering meaning for himself, and, in that state of being, becoming more fully alive.

 

Słowa kluczowe: ontologiczny, epistemologiczne, rozumienie, doświadczanie, bycie, stawanie się

Keywords: ontological, epistemological, understanding, experiencing, being, becoming

 

O autorze: Thomas H. Ogden ( Psychoanalytic Institute of Northern California, USA) jest psychoanalitykiem i superwizorem Psychoanalytic Institute of Northern California. Autor licznych książek i esejów z zakresu psychoanalizy. Ostatnio opublikował Coming to Life in the Consulting Room (2021).

About the Author: Thomas H. Ogden (Psychoanalytic Institute of Northern California, USA) is a psychoanalyst and supervisor at the Psychoanalytic Institute of Northern California. He is the author of numerous books and essays on psychoanalysis. His most recent publication is Coming to Life in the Consulting Room (2021).

 

Bibliografia / Bibliography

Bion, W. R. (1967). Los Angeles Seminars and Supervision. London: Karnac.

Bion, W. R. (1987). Clinical Seminars and Other Works. London: Karnac.

Bion, W. R. (2014). Po namyśle. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bion, W. R. (2011). Uczenie się na podstawie doświadczenia. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Fairbairn, W. R. D. (1952). Psychoanalytic Studies of the Personality. London: Routledge.

Freud, S. (2001). Histeria i lęk. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2007). Technika terapii. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (1923). Two Encyclopedia Articles. In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XVIII, pp. 233–260). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1995). Wykłady ze wstępu do psychoanalizy. Nowy cykl. Trans. P. Dybel. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Klein, M. (2007). Zawiść i wdzięczność oraz inne prace z lat 1946–1963. Pisma (Vol. III). Trans. A. Czownicka & H. Grzegółowska-Klarkowska. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Laplanche, J., & Pontalis, J.-B. (1996). Słownik psychoanalizy. Trans. E. Modzelewska & E. Wojciechowska. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Ogden, T. H. (2007). On Talking-As-Dreaming. The International Journal of Psychoanalysis, 88(3), 575–589.

Winnicott, D. W. (2018). Procesy dojrzewania i sprzyjające środowisko. Trans. A. Czownicka. Gdańsk: Imago.

Winnicott, D. W. (1949). Through Paediatrics to Psycho-Analysis. New York: Basic Books.

Winnicott, D. W. (2011). Zabawa a rzeczywistość. Trans. A. Czownicka. Gdańsk: Imago.

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Cielesność i śnieniomówienie

   Corporeality and Dream-Talking

 

  • DOI 10.37240/wb.2022.2.3
  • wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 2 / 2022
  • Strony: 37-68

 

Abstrakt: Artykuł porusza trzy zespoły zagadnień: 1. Jak z biologicznie danego ciała powstaje cielesne self? 2. Jak i dlaczego dochodzi do zakłócenia tego procesu? 3. Jak dzięki śnieniomówieniu w sytuacji psychoanalitycznej pacjent może ucieleśnić, a tym samym upodmiotowić swoje biologiczne ciało? Procesy te zostają pokazane na materiale klinicznym. Inspirując się m.in. fenomenologią międzycielesności Merleau-Ponty’ego, refleksją Dolara na temat głosu i myślami Ogdena dotyczącymi śnienia, autorka rozwija własną koncepcję śnieniomówienia i jego niezbywalnej roli w powstawaniu ucieleśnionego podmiotu.

Abstract: The paper deals with three clusters of questions: 1. How does the bodily self emerge from the biologically given body? 2. How and why can this process be disturbed? 3. How can “dream-talking” (in the psychoanalytic situation) allow the patient to embody their biological body, and hence endow it with subjectivity? The processes are shown through clinical material. Taking inspiration from, among other sources, Merleau-Ponty’s phenomenology of intercorporeality, Dolar’s reflections on the voice, and Ogden’s thoughts on dreaming, the author develops her own notion of dream-talking and shows its crucial role in the constitution of the embodied subject.

 

Słowa kluczowe: śnieniomówienie, cielesność, międzycielesność, głos, zaduma, moment poetycki

Keywords: dream-talking, body, intercorporeality, voice, reverie, poetic moment

 

O autorce: Ewa Kobylińska-Dehe (Polska Akademia Nauk, Polska) – dr hab., prof. Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, psychoanalityczka, filozofka i kulturoznawczyni, profesorka wizytująca w International Psychoanalytic University w Berlinie, superwizorka i wykładowczyni we Frankfurckim Instytucie Psychoanalitycznym, analityczka szkoleniowa w Instytucie im. Anny Freud we Frankfurcie. Główne obszary jej naukowych zainteresowań to psychoanaliza w kontekście kulturowej nowoczesności, filozoficzny wymiar psychoanalizy, cielesność w psychoanalizie, rozumienie sceniczne, granice reprezentacji. Najnowsze publikacje: Psychoanaliza między hermeneutyką i neuronauką (2021), Gegen die Ausdünnung der Erfahrung. Psychoanalyse und die responsive Phänomenologie (2021), Reverie und Leiblichkeit (2021). ORCID: 0000-0002-5894-3031.

About the Author: Ewa Kobylińska-Dehe (Polish Academy of Sciences, Poland) holds a habilitation and is a professor at the Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences. She is a psychoanalyst, philosopher, and cultural studies scholar; a visiting professor at the International Psychoanalytic University in Berlin; a supervisor and lecturer at the Frankfurt Psychoanalytic Institute; and a training analyst at the Anna Freud Institute in Frankfurt. Her main scholarly interests include psychoanalysis in the context of cultural modernity, the philosophical dimensions of psychoanalysis, embodiment in psychoanalysis, scenic understanding, and the limits of representation. Her most recent publications include Psychoanalysis between Hermeneutics and Neuroscience (2021), Gegen die Ausdünnung der Erfahrung. Psychoanalyse und die responsive Phänomenologie (2021), and Reverie und Leiblichkeit (2021). ORCID: 0000-0002-5894-3031.

 

Bibliografia / Bibliography

Alvarez, A., & Furgiuele, P. (1997). Speculations on Components in the Infant’s Sense of Agency: The Sense of Abundance and the Capacity to Think in Parentheses. In S. Reid (ed.), Developments in Infant Observation: The Tavistock Model (pp. 123–139). London: Routledge.

Bion, W. R. (2006). Aufmerksamkeit und Deutung. Tübingen: edition diskord.

Dickinson, E. (2006). Für eine Wiese braucht es Klee und Bienen. Gedichte englisch und deutsch. Trans. G. Kübler. München: Hanser.

Dolar, M. (2014). His Master’s Voice. Eine Theorie der Stimme. Trans. M. Adrian & B. Engels. Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Fellmann, F. (1991). Symbolischer Pragmatismus. Hermeneutik nach Dilthey. Reinbek: Rowohlt.

Freud, S. (1999). Gesammelte Werke (Vol. X). Frankfurt am Main: S. Fischer Verlag.

Frost, R. (1943). A Witness Tree. London: J. Cape.

Fuchs, T. (2020). Verteidigung des Menschen. Grundfragen einer verkörperten Anthropologie. Berlin: Suhrkamp.

Goldschmidt, G.-A. (2006). Als Freud das Meer sah. Freud und die deutsche Sprache. Zürich: Ammann.

Kobylińska-Dehe, E. (2019). Vom Leib zum phantasmatischen Körper – Bewegung, Berührung, Phantasie. Psyche, 73(7), 523–545.

Kobylińska-Dehe, E. (2021). Gegen die Ausdünnung der Erfahrung. Psychoanalyse und die responsive Phänomenologie. In B. Schellhammer (ed.), Zwischen Phänomenologie und Psychoanalyse (pp. 33–46). Baden-Baden: Nomos.

Loewald, H. W. (1996). Psychoanalyse. Aufsätze aus den Jahren 1951–1979. Trans. H. Weller. Stuttgart: Klett-Cotta.

Lombardi, R. (2015). Formless Infinity: Clinical Explorations of Matte Blanco and Bion. London: Routledge.

Merleau-Ponty, M. (1969). La Prose du monde. Paris: Gallimard.

Merleau-Ponty, M. (1986). Das Sichtbare und das Unsichtbare. Trans. R. Giuliani, B. Waldenfels & W. Fink. München: Fink.

Merleau-Ponty, M. (1969). Phänomenologie der Wahrnehmung. Trans. R. Boehm. Berlin: De Gruyter.

Ogden, B. H., & Ogden, T. H. (2013). The Analyst’s Ear and the Critic’s Eye: Rethinking Psychoanalysis and Literature. New York: Routledge.

Ogden, T. H. (2001). Analytische Träumerei und Deutung. Zur Kunst der Psychoanalyse. Trans. H. Friessner & E. Wolfram. Wien & New York: Springer.

Ogden, T. H. (2008). Träumerisches Sprechen. In G. Junkers (ed.), Vorstoß ins Sprachlose. Ausgewählte Beiträge aus dem “International Journal of Psychoanalysis” (Vol. 3). Tübingen: edition diskord.

Parsons, M. (2008). Vorstoß ins Sprachlose: Das innere analytische Setting und das Zuhören jenseits der Gegenübertragung. In G. Junkers (ed.), Vorstoß ins Sprachlose. Ausgewählte Beiträge aus dem “International Journal of Psychoanalysis” (Vol. 3). Tübingen: edition diskord.

Proust, M. (1956). W poszukiwaniu straconego czasu (Vol. 1: W stronę Swanna). Trans. T. Żeleński. Warszawa: PIW.

Proust, M. (1965). W poszukiwaniu straconego czasu (Vol. 7: Czas odnaleziony). Trans. J. Rogoziński. Warszawa: PIW.

Rosa, H. (2020). Inne halten: Chronik einer Krise. Jenaer Corona-Gespräche. Berlin: Theater der Zeit.

Rothbarth, S. (2021). Lyrik und autistisch-berührende Position. Psyche, 75(3), 230–263.

Semel, N. (2001). Gläserne Facette. Zehn Geschichten. Frankfurt am Main: Dr. Orgler Verlag.

Tokarczuk, O. (2021). Czuły narrator. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Tustin, F. (2019). Autistische Barrieren bei Neurotikern. Trans. K. O’Keeffe. Ed. E. Vorspohl. Tübingen: edition diskord.

Waldenfels, B. (2019). Erfahrung, die zur Sprache drängt. Studien zur Psychoanalyse und Psychotherapie aus phänomenologischer Sicht. Frankfurt am Main: Suhrkamp.

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Fałdy, linia Q i rizomatyczny labirynt. Elementy psychosomatyki psychoanalitycznej

 Folds, Q-Line and rhizomatic Labyrinth: Elements of a Psychoanalytic
 Psychosomatics

 

  • DOI 10.37240/wb.2022.2.4
  • wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 2 / 2022
  • Strony: 69-84

 

Abstrakt: Autorzy przedstawiają niektóre elementy psychosomatyki, rozpatrując relacje między ciałem a duszą/umysłem w kategoriach psychoanalitycznych, filozoficznych i przyrodoznawczych. Punkt wyjścia stanowi pogląd Hegla, że to, co idealne, jest niematerialną stroną materii, a to, co materialne – materialną stroną tego, co idealne. Autorzy różnicują idealne na realne, wyobrażone i symboliczne, uzupełniając je o zjawiskowe uczucia. Doznania są realne, myśli zaś są zjawiskowe, wyobrażone lub symboliczne. Nieświadomość jest realna lub, jako wyparta, wyobrażeniowo-symboliczna. Autorzy proponują ująć granicę między ciałem a duszą/umysłem w oparciu o teorię kwantów jako abstrakcyjne równanie i mówić o „linii Q”. Relacje te zostają objaśnione za pomocą alegorii fałdy, pięter barokowego domu i kłącza oraz umieszczone w kontekście nauk humanistycznych.

Abstract: The authors present some elements of psychosomatics, considering the relationship between body and soul/mind in psychoanalytic, philosophical, and naturalistic terms. Their starting point is Hegel’s view that the ideal is the immaterial side of matter and the material is the material side of the ideal. The authors differentiate the ideal into the real, the imaginary, and the symbolic, supplemented by phenomenal feelings. Sensations are real; thoughts are phenomenal, imagined, or symbolic. The unconscious is real or, as displaced, imaginary-symbolic. The authors propose to frame the boundary between body and soul/mind on the basis of quantum theory as an abstract equation and speak of a “Q-line.” These relations are explained through the allegory of the fold, the floors of a baroque house, and the rhizome, and are firmly situated within the context of the humanities.

 

Słowa kluczowe: dusza, ciało, umysł, fałda, kłącze, Bion, Lacan, Laplanche, Deleuze

Keywords: soul, body, mind, fold, rhizome, Bion, Lacan, Laplanche, Deleuze

 

O autorach:

Lutz Goetzmann (Uniwersytet w Lubece, Niemcy) – jest psychoanalitykiem, profesorem Uniwersytetu w Lubece i dyrektorem Institut für Philosophie, Psychoanalyse und Kulturwissenschaften (Berlin). ORCID 0000-0003-3260-897X.

Barbara Ruettner (Uniwersytet w Lubece, Niemcy) – pracuje w Instytucie Psychologii Szkoły Medycznej w Hamburgu. ORCID 0000-0003-2814-7760.

Adrian M. Siegel (Uniwersytet w Lubece, Niemcy) – pracuje w Klinice Neurologii na Uniwersytecie w Zürichu.

About the Authors:

Lutz Goetzmann (University of Lübeck, Germany) is a psychoanalyst, a professor at the University of Lübeck, and director of the Institut für Philosophie, Psychoanalyse und Kulturwissenschaften (Berlin). ORCID: 0000-0003-3260-897X.

Barbara Ruettner (University of Lübeck, Germany) works at the Institute of Psychology at the Medical School Hamburg. ORCID: 0000-0003-2814-7760.

Adrian M. Siegel (University of Lübeck, Germany) works at the Department of Neurology at the University of Zurich.

 

Bibliografia / Bibliography

Dejours, C. (2001). Le corps d’abord. Paris: Payot.

Dejours, C., & Gernet, I. (2022). Unrepräsentierbar oder unübersetzbar? Psyche, 76(9–10), 865–877.

Deleuze, G. (2014). Fałda. Leibniz a barok. Trans. M. Janik & S. Królak. Warszawa: WN PWN.

Deleuze, G., & Guattari, F. (2015). Tysiąc plateau. Warszawa: Fundacja Nowej Kultury Bęc Zmiana.

Evans, D. (2002). Wörterbuch der Lacan’schen Psychoanalyse. Wien: Turia & Kant.

Görnitz, T. (2018). Quantum Theory and the Nature of Consciousness. Foundations of Science, 23, 475–510.

Görnitz, T., & Görnitz, B. (2016). Von der Quantenphysik zum Bewusstsein. Berlin & Heidelberg: Springer.

Görnitz, T., & Schomäcker, U. (2012). Quantum particles from quantum information. Journal of Physics: Conference Series, 380. Available at: https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1742-6596/380/1/012025/pdf. Accessed December 3, 2022.

Goetzmann, L. (2022). General Model of the Psychic Being within a Transformative Theory of Rationality. The European Journal of Psychoanalysis, 9(1). Available at: https://www.journal-psychoanalysis.eu/articles/general_model_of_the_psychic_being_within_a_transference_within_a_transformative_theory_of_rationality/. Accessed December 3, 2022.

Goetzmann, L. (2022). Die Via regia des Rhizoms. In S. Leikert (ed.), Das körperliche Unbewusste in der psychoanalytischen Behandlungstechnik (pp. 235–260). Frankfurt am Main: Brandes & Apsel.

Goetzmann, L., Siegel, A., & Rüttner, B. (2018). Fantasy, Dream, Vision and Hallucination: Approaches from a Parallactic Neuro-psychoanalytic Perspective. Neuropsychoanalysis, 20(1), 15–31.

Goetzmann, L., Siegel, A., & Rüttner, B. (2020). On the Axis of Psychosomatic Totality. The European Journal of Psychoanalysis, 7(1). Available at: https://www.journal-psychoanalysis.eu/on-the-axis-of-psychosomatic-totality/. Accessed December 3, 2022.

Guattari, F. (2017). Chaosmose. Wien: Turia & Kant.

Hegel, G. W. F. (1990). Encyklopedia nauk filozoficznych. Trans. Ś. F. Nowicki. Warszawa: PWN.

Heisenberg, W. (1987). Część i całość. Trans. K. Napiórkowski. Warszawa: PIW.

Lacan, J. (2012). R.S.I. 1974–75. Seminar XII. Trans. M. Kleiner. Bregenz: Lacan-Archiv Bregenz.

Laplanche, J. (2004). Die rätselhaften Botschaften des Anderen und ihre Konsequenzen für den Begriff des Unbewussten im Rahmen der Allgemeinen Verführungstheorie. Psyche, 58(9–10), 898–913.

Laplanche, J. (2017). Sexual. Eine im Freud’schen Sinne erweiterte Sexualtheorie. Gießen: Psychosozial-Verlag.

Nancy, J.-L. (2002). Corpus. Trans. M. Kwietniewska. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Panksepp, J. (2010). Affective Neuroscience of the Emotional BrainMind: Evolutionary Perspectives and Implications for Understanding Depression. Dialogues in Clinical Neuroscience, 12(4), 533–554.

Schmitz, H. (2020). Atmosphären. Freiburg–München: Karl Aber.

Solms, M. (2021). The Hidden Spring. A Journey to the Source of Consciousness. New York: W. W. Norton & Company.

Weizsäcker, C. F. von. (1985). Der Aufbau der Physik. München: Hanser.

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

 

Podmiot psychoanalizy przeciw tyranii zarządzania (albo typowo ludzkie głupstwo)

   The Subject of Psychoanalysis against the Tyranny of Administration (or, a
   Typical Human Nonsense)

 

  • DOI 10.37240/wb.2022.2.5
  • wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 2 / 2022
  • Strony: 85-101

 

Abstrakt: Psychoanalityczne teorie Freuda i Lacana opisują podmiot jako nacechowany osobliwościami, paradoksami znaczącego i tym, co „nie działa”. Podmiotowość opisywaną przez psychoanalizę można przeciwstawić ideologii podmiotu racjonalnego i przejrzystego dla samego siebie. Rozwiązaniem psychoanalizy nie jest jednak zwrot w stronę „irracjonalizmu”, ale obstawanie przy innej racjonalności – związanej z nieświadomym. Tekst przedstawia polityczną stawkę tak rozumianej psychoanalitycznej teorii podmiotowości: jest nią przeciwstawienie się koncepcjom władzy, która chciałyby poddać podmiot dyktatowi racjonalności instrumentalnej. Charakterystyczna dla technicznego postrzegania człowieka aspiracja do doskonałego administrowania „zasobami ludzkimi” (ujawniająca się zarówno w logice produkcji taśmowej, jak i w logice maszyn cyfrowych) z punktu widzenia psychoanalizy jest utopią, która musi ponieść porażkę.

Abstract: The psychoanalytical theories of Freud and Lacan describe the subject as characterised by singularities, paradoxes of the signifier, and that which “doesn’t work.” The subjectivity described by psychoanalysis can be contrasted with the ideology of the subject as a self-transparent rational agent. The psychoanalytic solution, however, is not a recourse to irrationalism but rather an insistence on a different rationality—the one characteristic of the unconscious. The paper describes the political stakes of the psychoanalytical theory of subjectivity understood along these lines: it is to oppose conceptions of power that aim to subordinate the subject to the demands of instrumental rationality. From the psychoanalytic point of view, the aspiration to the faultless administration of “human resources” (as evident in the logic of conveyor-belt production as in that of a digital machine)—characteristic of a technical vision of man—is a utopia that is bound to fail.

 

Słowa kluczowe: podmiot, psychoanaliza, technika, władza

Keywords: subject, psychoanalysis, technology, power

 

O autorze:  Krzysztof Świrek (Uniwersytet Warszawski, Polska) – dr, adiunkt w Katedrze Historii Myśli Społecznej Wydziału Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Wykłada klasyczne teorie socjologiczne, prowadzi seminaria o teoriach ideologii i koncepcjach władzy. Autor książki Teorie ideologii na przecięciu marksizmu i psychoanalizy (2018). Od 2020 roku w zespole redakcyjnym czasopisma „Widok. Teoria i Praktyki Kultury Wizualnej”. ORCID 0000-0002-2898-6030.

About the Author: Krzysztof Świrek (University of Warsaw, Poland) holds a PhD and is an assistant professor in the Department of the History of Social Thought at the Faculty of Sociology, University of Warsaw. He teaches classical sociological theories and leads seminars on theories of ideology and concepts of power. He is the author of Teorie ideologii na przecięciu marksizmu i psychoanalizy (2018). Since 2020, he has been a member of the editorial team of the journal Widok. Teoria i Praktyki Kultury Wizualnej. ORCID: 0000-0002-2898-6030.

 

Bibliografia / Bibliography

Benjamin, W. (2012). Przyczynek do krytyki przemocy. Trans. A. Lipszyc. In Konstelacje. Wybór tekstów. Kraków: Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Bennet, D. (2016). The Currency of Desire: Libidinal Economy, Psychoanalysis and Sexual Revolution. London: Lawrence & Wishart.

Deleuze, G., & Guattari, F. (2017). Anty-Edyp. Kapitalizm i schizofrenia (Vol. 1). Trans. T. Kaszubski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Engels, F. (1969). Przewrót w nauce dokonany przez pana Eugeniusza Dühringa (Anty-Dühring). Trans. P. Hoffman. In K. Marks & F. Engels, Dzieła (Vol. 20). Warszawa: Książka i Wiedza.

Freud, S. (2009). Mojżesz Michała Anioła. In Sztuki plastyczne i literatura. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2009). Obłęd i sny w Gradivie Wilhelma Jensena. In Sztuki plastyczne i literatura. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (1907/2011). Der Wahn und die Träume in W. Jensens „Gradiva”. Wien–Leipzig: Hugo Heller & Cie. The Project Gutenberg, 2011. Accessed April 27, 2022.

Guénon, R. (2004). The Symbols of Sacred Science. Trans. H. D. Fohr. Hillsdale, NY: Sophia Perennis.

Habermas, J. (1983). Teoria i praktyka. Trans. M. Łukasiewicz & Z. Krasnodębski. Warszawa: PIW.

Harari, R. (2002). How James Joyce Made His Name: A Reading of the Final Lacan. Trans. L. Thurston. New York: The Other Press.

Jung, C. G. (2002). Mysterium coniunctionis. Studia o dzieleniu i łączeniu przeciwieństw psychicznych w alchemii. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Jünger, F. G. (2016). Perfekcja techniki. Trans. W. Kunicki. Warszawa: Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego.

Lacan, J. (2013). Imiona-Ojca. Trans. R. Carrabino, T. Gajda, J. Kotara, B. Kowalów & A. Kurek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Lacan, J. (2018). The Sinthome: The Seminar of Jacques Lacan, Book XXIII. Ed. J.-A. Miller. Trans. A. R. Price. Cambridge: Polity Press.

Lutherbibel (LUT). (2017). Deutsche Bibelgesellschaft. Available at: https://www.die-bibel.de/. Accessed April 27, 2022.

Malaparte, C. (2004). Zamach stanu. Trans. A. Tokarska. Toruń: Dom Wydawniczy Duet.

Marks, K. (1976). Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa. Trans. T. Zabłudowski. In K. Marks & F. Engels, Dzieła (Vol. 1). Warszawa: Książka i Wiedza.

Marks, K. (1976). Rękopisy ekonomiczno-filozoficzne z 1844 r. Trans. K. Jażdżewski. In K. Marks & F. Engels, Dzieła (Vol. 1). Warszawa: Książka i Wiedza.

Milner, J.-C. (2017). Dzieło jasne. Lacan, nauka, filozofia. Trans. M. Gusin. Warszawa: Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego.

Pasqual, A. M. (2007). James Joyce. Trans. M. Mróz. Warszawa: Muza.

Simmel, G. (2008). Przyczynek do filozofii panowania. In H.-J. Dahme & O. Rammstedt (eds.), Pisma socjologiczne. Trans. M. Łukasiewicz. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Stern, A. (1985). Wiersze zebrane (Vol. 1). Ed. A. K. Waśkiewicz. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Świrek, K. (2018). Urządzanie poza funkcją Pana: neoliberalna racjonalizacja władzy a kryzys autorytetu symbolicznego. Miscellanea Anthropologica et Sociologica, 19(3), 124–141.

Weber, M. (2011). Polityka jako zawód i powołanie. In Racjonalność, władza, odczarowanie. Trans. M. Holona. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Wolf, B. (2015). Lacanian Coordinates: From the Logic of the Signifier to the Paradoxes of Guilt and Desire. London: Karnac.

Zuboff, S. (2020). Wiek kapitalizmu inwigilacji. Trans. A. Unterschuetz. Poznań: Zysk i S-ka.

Zupančič, A. (2021). Czym jest seks? Trans. T. Sieczkowski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Žižek, S. (2014). Absolute Recoil: Towards a New Foundation of Dialectical Materialism. London & New York: Verso.

Žižek, S. (2001). Przekleństwo fantazji. Trans. A. Chmielewski. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Współczesne cierpienie a psychoanalityczna teoria podmiotu

   Contemporary Suffering and the Psychoanalytic Theory of The Subject

 

  • DOI 10.37240/wb.2022.2.6
  • wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 2 / 2022
  • Strony: 102-120

 

Abstrakt: Artykuł stanowi próbę zarysowania przestrzeni debaty wokół dominujących modeli teoretycznych wyjaśniających źródła i przyczyny psychicznego cierpienia w kontekście leżących u ich podłoża koncepcji podmiotowości oraz nakreślenia wywodzącego się z teorii psychoanalitycznej alternatywnego modelu teoretycznego. Autor wyprowadza występujące we współczesnym dyskursie ujęcie psychicznego cierpienia i podmiotowości z filozofii kartezjańskiej opartej na dychotomii umysłu i ciała, podmiotu i przedmiotu. W konsekwencji psychiczne cierpienie czy szaleństwo wyjaśniane są albo jako efekt swobodnej podmiotowej decyzji, a więc coś, za co ponosi się odpowiedzialność, albo jako zaburzenie organiczne, niemające żadnego związku z podmiotowością cierpiącej osoby. Proponowany przez autora model ma umożliwiać wykroczenie poza wyżej zarysowane kartezjańskie dychotomie i ominięcie związanych z nimi trudności. Autor, odwołując się do koncepcji prerefleksyjnej intencjonalności, podjął próbę zarysowania psychoanalitycznej koncepcji podmiotu, która pozwalałaby pomyśleć cierpienie psychiczne w kategoriach podmiotowych, jednak bez lokowania go w sferze moralnego potępienia.

Abstract: The article is an attempt to outline the framework for a debate around the dominant theoretical models explaining the sources and causes of psychological suffering in the context of their underlying concepts of subjectivity, and to outline an alternative theoretical model derived from psychoanalytic theory. The author traces the account of mental suffering and subjectivity found in contemporary discourse back to Cartesian philosophy, based on the dichotomies of mind and body, and subject and object. Consequently, mental suffering or insanity is explained either as the result of a free subjective decision, and therefore as something for which one is responsible, or as an organic disorder that has no relation to the subjectivity of the suffering person. The model proposed by the author is intended to make it possible to move beyond the Cartesian dichotomies outlined above and to bypass the difficulties associated with them. By referring to the concept of pre-reflective intentionality, the author attempts to outline a psychoanalytic concept of the subject that would allow mental suffering to be understood in terms of subjectivity without locating it within the realm of moral condemnation.

 

Słowa kluczowe: psychoanaliza, podmiotowość, intencjonalność, Descartes, zdrowie psychiczne

Keywords: psychoanalysis, subjectivity, intentionality, Descartes, mental health

 

O autorze: Antoni Grzybowski (Polish Academy of Sciences, Poland) – psycholog, psychoterapeuta, doktorant w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Członek Krakowskiego Koła Psychoanalizy New Lacanian School. Jego naukowe zainteresowania oscylują wokół możliwego dialogu pomiędzy psychoanalizą (szczególnie Freud, Lacan, Laplanche) a filozofią. Publikował m.in. w takich czasopismach jak „Psychoterapia”, „Diametros”, „International Journal of Psychoanalysis”. ORCID 0000-0003-0617-8494.

About the Author: Antoni Grzybowski (Polish Academy of Sciences, Poland) is a psychologist and psychotherapist, and a doctoral student at the Institute of Psychology of Jagiellonian University. He is a member of the Kraków Circle of the New Lacanian School. His academic interests focus on the possible dialogue between psychoanalysis (particularly Freud, Lacan, and Laplanche) and philosophy. He has published, among others, in journals such as Psychoterapia, Diametros, and the International Journal of Psychoanalysis. ORCID: 0000-0003-0617-8494.

 

Bibliografia / Bibliography

Auden, W. H. (1991). In Memory of Sigmund Freud. In E. Mendelson (ed.), W. H. Auden: Collected Poems. New York: Vintage.

Baier, A. (2001). Kartezjańskie osoby. Trans. M. Szuster. In J. Górnicka-Kalinowska (ed.), Filozofia podmiotu. Warszawa: Aletheia.

Bielik-Robson, A. (1997). Na drugim brzegu nihilizmu: filozofia współczesna w poszukiwaniu nowego podmiotu. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

The Brainstorm Consortium. (2018). Analysis of Shared Heritability in Common Disorders of the Brain. Science, 360(6395), eaap8757.

Brentano, F. (1999). Psychologia z empirycznego punktu widzenia. Trans. W. Galewicz. Warszawa: WN PWN.

Conrad, P. (1992). Medicalization and Social Control. Annual Review of Sociology, 18, 209–232.

Deleuze, G., & Guattari, F. (2017). Anty-Edyp. Kapitalizm i schizofrenia (Vol. 1). Trans. T. Kaszubski. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Depression and Other Common Mental Disorders: Global Health Estimates. (2017). Geneva: World Health Organization.

Derrida, J. (1994). “To Do Justice to Freud”: The History of Madness in the Age of Psychoanalysis. Critical Inquiry, 20(2), 227–266.

Derrida, J. (2011). O gramatologii. Trans. B. Banasiak. Łódź: Wydawnictwo Officyna.

Descartes, R. (2001). Zasady filozofii. Trans. I. Dąmbska. Kęty: Wydawnictwo Antyk.

Descartes, R. (2010). Medytacje o pierwszej filozofii. Trans. M. & K. Ajdukiewicz. Warszawa: WN PWN.

Dobroczyński, B. (2001). Ciemna strona psychiki: geneza i historia idei nieświadomości. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Dobroczyński, B., & Marcinów, M. (2015). GDZIE „CZARNY ANIOŁ OBŁĄKANIA NIE MA PRZYSTĘPU”. Szkic o pochodzeniu idei obłędu zawinionego w kontekście literatury dziewiętnastego wieku. Ethos, 2015(2), 109–126.

Drwięga, M. (2006). Człowiek utajonych pasji. Szkice o psychoanalizie. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Dybel, P. (2009). Okruchy psychoanalizy: Teoria Freuda między hermeneutyką i poststrukturalizmem. Kraków: Universitas.

Fisher, M. (2020). Realizm kapitalistyczny. Czy nie ma alternatywy? Trans. A. Karalus. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.

Foucault, M. (1998). Nadzorować i karać: narodziny więzienia. Trans. T. Komendant. Warszawa: Aletheia.

Foucault, M. (2006). Słowa i rzeczy: archeologia nauk humanistycznych. Trans. T. Komendant. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Freud, S. (2007). Przypominanie, powtarzanie, przepracowywanie (dalsze rady w kwestii techniki psychoanalitycznej I). In Technika terapii. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2009). Kilka uwag o pojęciu nieświadomości w psychoanalizie. In Psychologia nieświadomości. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2010). Wykłady. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2014). W kwestii etiologii histerii. In Histeria i lęk. Trans. R. Reszke. Warszawa.

Ghaemi, N. (2022). Symptomatic versus Disease-modifying Effects of Psychiatric Drugs. Acta Psychiatrica Scandinavica, 146(3).

Giddens, A. (2009). Życie w społeczeństwie posttradycyjnym. Trans. J. Konieczny. In U. Beck, A. Giddens, & S. Lash, Modernizacja refleksyjna: polityka, tradycja i estetyka w porządku społecznym nowoczesności. Warszawa: WN PWN.

Grzybowski, A. (2019). Szaleństwo upodmiotowione. Etyczne źródła myśli psychoanalitycznej w świetle koncepcji Jürgena Habermasa i Charlesa Taylora. Diametros, 16.

Husserl, E. (1974). Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii. Księga II. Trans. D. Gierulanka. Warszawa: PWN.

Lacan, J. (2010). Pozycja nieświadomego. Trans. M. Drwięga. Psychoanaliza. Czasopismo NLS, 3.

Lacan, J. (1981). The Four Fundamental Concepts of Psychoanalysis. Ed. J.-A. Miller. Trans. A. Sheridan. New York: W. W. Norton & Company.

La Mettrie, J. O. de. (1984). Człowiek-maszyna. Trans. S. Rudniański. Warszawa: PWN.

Lasch, C. (2015). Kultura narcyzmu. Amerykańskie życie w czasach malejących oczekiwań. Trans. G. Ptaszek & A. Skrzypek. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie SEDNO.

Leder, A. (2007). Nauka Freuda w epoce „Sein und Zeit”. Warszawa: Aletheia.

Metzinger, T. (2003). Being No One: The Self-Model Theory of Subjectivity. Cambridge, MA: MIT Press.

Moncrieff, J. (2008). The Myth of the Chemical Cure. Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Moncrieff, J., Cooper, R. E., Stockmann, T., et al. (2022). The Serotonin Theory of Depression: A Systematic Umbrella Review of the Evidence. Molecular Psychiatry.

Nietzsche, F. (2017). Z genealogii moralności. Trans. J. Dudek & E. Kireszura-Wojciechowska. Kraków: Wydawnictwo Vis-à-vis Etiuda.

Ogden, T. H. (1994). Subjects of Analysis. New York: Jason Aronson.

Paszkiewicz, E. (1983). Struktura teorii psychologicznych: behawioryzm, psychoanaliza, psychologia humanistyczna. Warszawa: PWN.

Porter, R. (2002). Madness: A Brief History. New York: Oxford University Press.

Renaut, A. (2001). Era jednostki. Przyczynek do historii podmiotowości. Trans. D. Leszczyński. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Richardson, T., et al. (2017). A Longitudinal Study of Financial Difficulties and Mental Health in a National Sample of British Undergraduate Students. Community Mental Health Journal, 53(3), 344–352.

Ricoeur, P. (2008). O interpretacji. Esej o Freudzie. Trans. M. Falski. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Scull, A. (2015). Madness in Civilization: A Cultural History of Insanity, from the Bible to Freud, from the Madhouse to Modern Medicine. Princeton: Princeton University Press.

Seligman, M. (1990). Why Is There So Much Depression Today? The Waxing of the Individual and the Waning of the Commons. In R. E. Ingram (ed.), Contemporary Psychological Approaches to Depression. Boston: Springer.

Shorter, E. (2005). Historia psychiatrii: od zakładu dla obłąkanych po erę Prozacu. Trans. P. Turski. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Skinner, B. F. (2013). Behawioryzm. Trans. P. Skawiński. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Stupak, R. (2020). Model biomedyczny w psychopatologii. Krytyczny szkic historyczny, współczesny kontekst i problemy etyczne. Diametros, 17, 34–51.

Tabaczyński, M. (2019). Pokolenie wyżu depresyjnego. Biografia. Kraków: Korporacja Ha!art.

Varese, F., Smeets, F., Drukker, M., et al. (2012). Childhood Adversities Increase the Risk of Psychosis: A Meta-Analysis of Patient-Control, Prospective- and Cross-sectional Cohort Studies. Schizophrenia Bulletin, 38(4), 661–671.

Veling, W., Susser, E., van Os, J., et al. (2008). Ethnic Density of Neighborhoods and Incidence of Psychotic Disorders Among Immigrants. The American Journal of Psychiatry, 165(1), 66–73.

Whyte, L. L. (1960). Unconscious before Freud. New York: Basic Books.

Wróbel, S. (2012). Odkrycie nieświadomości czy destrukcja kartezjańskiego pojęcia podmiotu poznającego? Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Žižek, S. (2010). Lacan. Przewodnik Krytyki Politycznej. Trans. J. Kutyła. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Wspólny korzeń rozumu i szaleństwa: zapoznany świat perwersji

   The Common Root of Reason and Madness: the Forgotten World of
   Perversion

 

  • DOI 10.37240/wb.2022.2.7
  • wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 2 / 2022
  • Strony: 121-138

 

Abtrakt: Artykuł spekulatywnie rozwija niektóre wątki sporu Derridy z Foucaultem, zapoczątkowanego odczytem Cogito i historia szaleństwa, zwłaszcza te dotyczące źródłowej jedności rozumu i dotkniętego obłędem nie-rozumu – figury, której strukturalne wzorce Derrida zaczerpnął z filozofii niemieckiej, przede wszystkim Kanta, Hegla i Heideggera. Zestawienie ich z psychoanalitycznym modelem perwersji pozwala praktycznie odróżnić pełną racjonalność rozumu „wyższego” od pospolitego rozsądku skażonego relacją wiedzy z władzą, do którego rozumność jest zwykle – także przez Foucaulta – redukowana, ze szkodą jednak dla poznawczego i moralnego rozwoju jednostek i cywilizacji.

Abstract: The article develops, in a speculative manner, certain themes in the discussion between Derrida and Foucault, initiated by the lecture Cogito and the History of Madness, mainly those concerning the original unity of Reason and the madness-affected Unreason. According to the author, Derrida borrowed the structural patterns of this unity from German philosophy, especially Kant, Hegel, and Heidegger. A comparison between these patterns and the psychoanalytic model of perversion enables us to effectively discriminate between the full rationality of “higher” Reason and vulgar Understanding, which is entangled in the knowledge-power relationship. Rationality is usually, and also by Foucault, reduced to this Understanding, and this reduction is not harmless to the cognitive and moral development of individuals and civilization.

 

Słowa kluczowe: nerwica, psychoza, perwersja, psychopatologia życia codziennego

Keywords: neurosis, psychosis, perversion, psychopathology of everyday life

 

O autorze: Jan Potkański (Uniwersytet Warszawski, Polska), dr hab., adiunkt w Zakładzie Literatury XX i XXI wieku na Wydziale Polonistyki UW, autor książek: Sobowtór. Różewicz a psychoanaliza Jacques’a Lacana i Melanie Klein (2004), Sens nowoczesnego wiersza. Wersyfikacja Białoszewskiego, Przybosia, Miłosza i Herberta (2004), Parabazy wpływu. Iwaszkiewicz – Bloom – Lacan (2008), Epoka spojrzenia. Literatura ispołeczeństwo nowego kapitalizmu (2014), Wolność realnego. Kant, Hegel i Deleuze a literatura polska (2018). ORCID 0000-0002-9332-1940.

About the Author: Jan Potkański (University of Warsaw, Poland) holds a habilitation and is an assistant professor in the Department of Twentieth- and Twenty-First-Century Literature at the Faculty of Polish Studies, University of Warsaw. He is the author of Sobowtór. Różewicz a psychoanaliza Jacques’a Lacana i Melanie Klein (2004), Sens nowoczesnego wiersza. Wersyfikacja Białoszewskiego, Przybosia, Miłosza i Herberta (2004), Parabazy wpływu. Iwaszkiewicz – Bloom – Lacan (2008), Epoka spojrzenia. Literatura i społeczeństwo nowego kapitalizmu (2014), and Wolność realnego. Kant, Hegel i Deleuze a literatura polska (2018). ORCID: 0000-0002-9332-1940.

 

Bibliografia / Bibliography

Aryal, Y., Cisney, V. W., Morar, N., & Penfield, C. (eds.). (2016). Between Foucault and Derrida. Edinburgh: Edinburgh University Press.

Averroes (Ibn Rushd) of Cordoba. (2009). Long Commentary of the De Anima of Aristotle. Trans. R. C. Taylor. New Haven: Yale University Press.

Boyne, R. (1990). Foucault and Derrida: The Other Side of Reason. London: Routledge.

Custer, O., Deutscher, P., & Haddad, S. (eds.). (2016). Foucault/Derrida Fifty Years Later: The Futures of Genealogy, Deconstruction, and Politics. New York: Columbia University Press.

Davidson, H. A. (1992). Alfarabi, Avicenna, and Averroes, on Intellect: Their Cosmologies, Theories of the Active Intellect, and Theories of Human Intellect. New York: Oxford University Press.

Derrida, J. (1992). Force of Law: The “Mystical Foundations of Authority”. Trans. M. Quaintance. In D. Cornell, M. Rosenfeld, & D. G. Carlson (eds.), Deconstruction and the Possibility of Justice (pp. 3–67). New York: Routledge.

Derrida, J. (2004). Pismo i różnica. Trans. K. Kłosiński. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Derrida, J., & Vattimo, G. (eds.). (1999). Religia. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Fink, B. (2002). Kliniczne wprowadzenie do psychoanalizy lacanowskiej. Teoria i technika. Trans. Ł. Mokrosiński. Warszawa: Wydawnictwo Andrzej Żórawski.

Foucault, M. (2000). Choroba umysłowa a psychologia. Trans. P. Mrówczyński. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Foucault, M. (ed.). (2002). Ja, Piotr Rivière, skorom już zaszlachtował moją matkę, moją siostrę i brata mojego… Przypadek matkobójcy z XIX wieku. Trans. T. Komendant & G. Wilczyński. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Foucault, M. (2021). „Nie” dla kompromisów! Krytyka, estetyka, solidarność. Trans. K. M. Jaksender. Kraków: Wydawnictwo Eperons-Ostrogi.

Freud, S. (2007). Psychologia nieświadomości. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Hegel, G. W. F. (1990). Encyklopedia nauk filozoficznych. Trans. Ś. F. Nowicki. Warszawa: PWN.

Heidegger, M. (1989). Kant a problem metafizyki. Trans. B. Baran. Warszawa: PWN.

Heidegger, M. (2004). Rozprawa Schellinga o istocie ludzkiej wolności (1809). Trans. R. Marszałek. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Jazienicki, Z., & Potkański, J. (2017). Polski masochizm w „Tylko Beatrycze” Teodora Parnickiego. In J. Osiński, A. Szwagrzyk-Dalasińska, & P. Tański (eds.), Kultura wobec nieświadomego. Studia (post)psychoanalityczne (pp. 102–115). Toruń: Wydawnictwo IBD.

Jazienicki, Z., & Potkański, J. (2016). Sadyzm w „Nagim sadzie”. Perwersja jako struktura polskości. Praktyka Teoretyczna, 4(22), 152–170.

Kubalica, T. (2009). Prymat rozumu praktycznego w logice. Teoria prawdy neokantowskiej szkoły badeńskiej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Leder, A. (2007). Nauka Freuda w epoce „Sein und Zeit”. Warszawa: Aletheia.

McDonnell, J. (2017). The Pythagorean World: Why Mathematics is Unreasonably Effective in Physics. Cham: Palgrave Macmillan.

Przyłębski, A. (2011). Duch czy życie? Studia i szkice z filozofii niemieckiej. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza.

Sokoloff, W. W. (2005). Between Justice and Legality: Derrida on Decision. Political Research Quarterly, 58(2), 341–353.

Vogt, K. M. (2008). Law, Reason, and the Cosmic City: Political Philosophy of the Early Stoa. Oxford: Oxford University Press.

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Poza zasadą narcyzmu. O miłości jako traumie horyzontalnej

   Beyond the Principle of Narcissism: on Love as the Horizontal Trauma

 

  • DOI 10.37240/wb.2022.2.8
  • wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 2 / 2022
  • Strony: 139-156

 

Abstrakt: Artykuł dotyczy kluczowego dla teorii psychoanalitycznej problemu relacji pomiędzy narcyzmem a miłością do innego. Autorka rekonstruuje relację między narcyzmem i miłością do obiektu na gruncie pism Freuda, dowodząc, że w psychoanalizie Freudowskiej wszelka miłość stanowi formę przemieszczonego narcyzmu. Następnie proponuje inne, odbiegające od freudowskiej ortodoksji ujęcie relacji między miłością do siebie a miłością do drugiej osoby. Korzysta w tym celu z refleksji Juliet Mitchell o osi horyzontalnej i traumie rodzeństwa, a także z koncepcji obiektu-traumy w teorii André Greena. W tym ujęciu miłość nie jest narcyzmem przemieszczonym, ale narcyzmem gwałtownie przełamanym przez interwencję horyzontalnego, nadmiarowego obiektu, który nie przystaje do narcystycznego porządku wertykalnego, opartego na relacji między dzieckiem i rodzicem. Autorka dowodzi, że wyjście z narcyzmu jest na gruncie teorii psychoanalitycznej możliwe do pomyślenia, pod warunkiem, że miłość zostanie uznana nie za nieprzepracowany narcyzm, lecz za przepracowaną traumę horyzontalną.

Abstract: The article addresses a crucial problem in psychoanalytic theory, namely the relationship between narcissism and love for another person. The author examines the relationship between narcissism and object love in Freud’s writings, arguing that in Freudian psychoanalysis, all love is a form of displaced narcissism. She further proposes a different understanding of the relationship between self-love and love for the other, one that departs from Freudian orthodoxy. In doing so, she draws on Juliet Mitchell’s reflections on the horizontal axis and sibling trauma, as well as the concept of object trauma in André Green’s theory. Viewed from this perspective, love is not a displaced form of narcissism, but rather narcissism violently disrupted by the intervention of a horizontal, excessive object that does not fit into the narcissistic vertical order based on the relationship between child and parent. The author argues that a way out of narcissism is conceivable within psychoanalytic theory, provided that love is understood not as unsurmounted narcissism but as a horizontal trauma that has been worked through.

 

Słowa kluczowe: narcyzm, psychoanaliza, miłość, trauma, Sigmund Freud, Juliet Mitchell, André Green

Keywords: narcissism, psychoanalysis, love, trauma, Sigmund Freud, Juliet Mitchell, André Green

 

O autorce: Agata Bielińska (Polish Academy of Sciences, Poland) – doktorantka w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Przygotowuje rozprawę poświęconą (post)psychoanalitycznej filozofii miłości. Interesuje się filozoficznymi konsekwencjami teorii psychoanalitycznej i filozofią narratywistyczną (zwłaszcza związkami między narracją a erotyką). Publikowała między innymi w „Tekstach Drugich”. ORCID 0000-0002-9055-6963.

About the Author: Agata Bielińska (Polish Academy of Sciences, Poland) is a doctoral student at the Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences. She is preparing a dissertation devoted to a (post-)psychoanalytic philosophy of love. Her research interests include the philosophical implications of psychoanalytic theory and narrativist philosophy, particularly the relationship between narrative and eroticism. She has published, among other places, in Teksty Drugie. ORCID: 0000-0002-9055-6963.

 

Bibliografia / Bibliography

Abraham, N., & Török, M. (1994). Mourning or Melancholia: Introjection versus Incorporation. In The Shell and the Kernel: Renewals of Psychoanalysis. Trans. N. T. Rand. Chicago & London: University of Chicago Press.

Bielik-Robson, A. (2013). Posłowie: „Bliźni nie istnieje”, albo o granicach psychoanalitycznej parafrazy. In S. Žižek, E. L. Santner, & K. Reinhard, Bliźni. Trans. E. Ulińska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bielińska, A. (2019). Dialektyka podmiotu. Tożsamość narracyjna w teorii Paula Ricoeura a psychoanalityczne koncepcje narcyzmu. Kultura i Wartości, 28.

Carr, D. (1986). Time, Narrative and History. Bloomington: Indiana University Press.

Cavarero, A. (2000). Relating Narratives: Storytelling and Selfhood. Trans. P. A. Kottman. London: Routledge.

Cohen, D., Mitchell, J., & Britton, R. (2009). Siblings in Development: Towards a Metapsychology. In V. Lewin & B. Sharp (eds.), Siblings in Development: A Psychoanalytical View. London: Karnac.

Enns, D. (2015). Love’s Limit. In D. Enns & A. Calcagno (eds.), Thinking About Love: Essays in Contemporary Continental Philosophy. University Park, PA: The Pennsylvania State University Press.

Fink, B. (2016). Lacan on Love: An Exploration of Lacan’s Seminar VIII, Transference. Cambridge: Polity Press.

Freud, S. (2009). O najpowszechniejszym poniżeniu życia miłosnego. In Życie seksualne. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2009). Popędy i ich losy. In Psychologia nieświadomości. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2005). Psychologia zbiorowości i analiza ego. In Poza zasadą przyjemności. Trans. J. Prokopiuk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Freud, S. (2009). Trzy rozprawy z teorii seksualnej. In Życie seksualne. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2009). W kwestii wprowadzenia narcyzmu. In Psychologia nieświadomości. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2005). Wspomnienie Leonarda da Vinci z dzieciństwa. In Poza zasadą przyjemności. Trans. J. Prokopiuk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Green, A. (2001). Life Narcissism, Death Narcissism. Trans. A. Weller. London: Free Association Books.

Laplanche, J. (1985). Life and Death in Psychoanalysis. Trans. J. Mehlman. Baltimore & London: The Johns Hopkins University Press.

Laplanche, J., & Pontalis, J.-B. (1996). Słownik psychoanalizy. Trans. E. Modzelewska & E. Wojciechowska. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Lear, J. (1991). Love and Its Place in Nature. New York: The Noonday Press.

Lispector, C. (2019). Opowiadania wszystkie. Trans. W. Charchalis. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.

Mitchell, J. (2003). Siblings: Sex and Violence. Cambridge: Polity Press.

Reinhard, K. (2013). W stronę politycznej teologii bliźniego. In S. Žižek, E. L. Santner, & K. Reinhard, Bliźni. Trans. E. Ulińska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Winnicott, D. W. (2011). Zabawa a rzeczywistość. Trans. A. Czownicka. Gdańsk: Wydawnictwo Imago.

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Redakcja:

  • dr Barbara Barysz, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – sekretarzyni redakcji
  • mgr Agata Bielińska, Graduate School for Social Research – redaktorka
  • mgr Julia Jastrzębska, Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychoanalitycznej – redaktora
  • dr hab. Ewa Kobylińska-Dehe, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – redaktorka
  • mgr Zbigniew Kossowski, Polskie Towarzystwo Psychoanalityczne – redaktor
  • prof. Andrzej Leder, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – redaktor
  • dr hab. Adam Lipszyc, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – redaktor naczelny
  • dr Antoni Zając, Wydział Polonistyki UW – redaktor

Kontakt: wunderblock@ifispan.edu.pl

ISSN: 2720-4391

Ośrodek Myśli Psychoanalitycznej