Archiwa: Wydanie 3 - Wunderblock

Psychoanaliza na Czasie (Wstępniak) / Psychoanalysis on Time (Editorial)

Ostatnie dekady 19-ego wieku i pierwszych kilka dekad wieku 20-ego to w filozofii czas Czasu, epoka pogłębionej refleksji nad temporalnym wymiarem ludzkiego życia. W wielu wypadkach refleksja ta stanowiła część rozleglejszych, niezwykle ożywionych poszukiwań, zmierzających do wypracowania nowych sposobów myślenia o człowieku. Drogę ku tym niezwykle ekscytującym rozważaniom nad czasowością utorowali tacy giganci jak Friedrich Nietzsche – ze swoimi medytacjami nad pamięcią, historią i wiecznym powrotem – czy Søren Kierkegaard, wielki badacz mechanizmów powtórzenia. Za właściwego inicjatora epoki Czasu należy jednak zapewne uznać Henriego Bergsona, który czasowi posiekanemu, martwemu i policzalnemu przeciwstawił żywą ciągłość trwania. Fascynujące koncepcje czasowości poczęły wyrastać na gruncie szkoły fenomenologicznej: Edmund Husserl zrewolucjonizował myślenie o chwili obecnej, wskazując, że każde teraźniejsze doświadczenie zawiera w sobie zarówno pamięć doświadczeń przeszłych, jak i antycypację tego, co nadchodzi; Martin Heidegger podjął próbę pomyślenia czasu przeżywanego w sposób dramatyczny przez wrzuconą w świat egzystencję, która nigdy nie może osiąść bezpiecznie w przeżywanej chwili, wciąż bowiem musi konfrontować się z koniecznością decyzji. Tymczasem György Lukács, osadzając rozpoznania Bergsona na gruncie analiz marksistowskich, wskazywał na społeczno-ekonomiczne uwarunkowania zdeformowanej, skwantyfikowanej czasowości, która miałaby być funkcją alienacji człowieka w warunkach rozpędzonego kapitalizmu. Wreszcie Walter Benjamin starał się przeciwstawić zarówno wizji czasu skwantyfikowanego, jak i wizji czasu przeżywanego jako ciągłość, oba te ujęcia miałyby bowiem, jego zdaniem, przesłaniać demoniczny, mityczny mechanizm repetycji rządzący naszym życiem; antidotum na te wraże koncepcje miała być natomiast wizja rozerwanej ciągłości, w której chwila obecna wchodzi w konstelację z tym, co minione, w wyższym Teraz rozpoznania.

Psychoanaliza rodziła się i rozwijała w owej epoce Czasu i wniosła swój rewelatorski wkład w refleksję nad temporalnością. Podobnie jak w przypadku wielu innych wymiarów ludzkiego życia, psychoanalityczne koncepcje dotyczące natury czasu przeżywanego wchodzą w fascynujący rezonans z koncepcjami filozoficznymi, często dopełniając je, komplikując lub rewolucjonizując w zapierający dech w piersiach sposób. Wieloznaczne twierdzenie Freuda dotyczące bezczasowego charakteru nieświadomego, stanowiące olbrzymie wyzwanie dla interpretatorów; jego genialne rozpoznania dotyczące relacji między pamięcią a symptomem neurotycznym; wizja rozmaitych fenomenów psychicznych jako wieloszyfrowych kompozytów, w obrębie których w trybie symultanicznej polichronii spotykają się najrozmaitsze warstwy czasu; medytacje nad powtórzeniem jako siłą demoniczną, lecz także otwierającą ścieżki nadziei; namysł nad traumatycznym naruszeniem ciągłości czasu przeżywanego; wreszcie zdumiewająca koncepcja Nachträglichkeit, naznaczenia wstecznego, poniewczasu czy retroakcji, pozwalająca pomyśleć o wzajemnym oddziaływaniu między teraźniejszością a przeszłością – każdy z tych elementów myśli Freuda otwiera nowe furtki w myśleniu o temporalnym wymiarze naszego życia. Współczesna humanistyka wciąż jeszcze nie wyzyskała tego niezwykłego potencjału.

Najnowszy numer naszego czasopisma (który ukazuje się – jak na ironię – z dramatycznym opóźnieniem!) stara się choćby częściowo rozpoznać ten potencjał. Po raz pierwszy obok artykułów polskojęzycznych lub w polskim przekładzie – pisanych przez psychoanalityków i filozofów – publikujemy również dwa teksty w języku angielskim. Po raz pierwszy też oprócz tekstów recenzowanych w numerze znalazły się teksty nie poddane procesowi recenzenckiemu, pomieszczone w dziale „Varia”, który ma stać się przestrzenią dla swobodniejszej refleksji – a także dla recenzji książkowych. Cały numer dowodzi chyba całkiem skutecznie, że psychoanalityczna refleksja nad czasem jest wciąż, jak najbardziej, na czasie. Zapraszam do lektury.

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

„Atak teraźniejszości na resztę czasu”. Naznaczenie wsteczne między kliniką a kulturą / „The Attack of the Present on the Rest of Time”. The Afterwardsness between the Clinic and Culture

DOI 10.37240/wb.2023.3.1

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 3 / 2023

Strony: 2-17

Abstrakt: Pierwsza część artykułu prezentuje zarys psychoanalitycznej koncepcji Nachträglichkeit, rozwój tej idei u Freuda i jej recepcję w psychoanalizie. Przedstawia się tu różne formy Nachträglichkeit, próbując je usystematyzować. Druga część artykułu dotyczy współczesnego stanu społeczeństwa i podejmuje sformułowanie Alexandra Klugego, który mówił o „rozciągniętej teraźniejszości”, nieznającej tego, co przyszłe. W obliczu obecnej sytuacji – pandemii koronawirusa, wojny, zmian klimatycznych – diagnoza ta wydaje się trafna; strach w teraźniejszości przesłania przyszłość i prowadzi do tęsknoty za przeszłością, która wydaje się lepsza, co wykorzystują ruchy prawicowe.

Abstract: The first part of the paper provides an overview of the psychoanalytic notion of Nachträglichkeit, the development of the concept in Freud, and its reception within psychoanalysis. Various forms of Nachträglichkeit are presented in an attempt to systematize it. The second part of the paper deals with the contemporary state of society and takes up Alexander Kluge’s formulation, who spoke of the “stretched present” that knows no future. In the face of the current situation—the coronavirus pandemic, war, and climate change—this diagnosis seems to be correct; fear in the present obscures the future and leads to a longing for a seemingly better past, a sentiment exploited by right-wing movements.

Słowa kluczowe: naznaczenie wsteczne, dwuczasowość, czas w psychoanalizie, zmiana, diagnoza współczesności

Keywords: Nachträglichkeit, bi-temporality, time in psychoanalysis, change, time diagnostics

O autorce: Christine Kirchhoff (International Psychoanalytic University Berlin, Niemcy), profesorka psychoanalizy, teorii podmiotowości i teorii kultury na International Psychoanalytic University w Berlinie (IPU), a także praktykująca psychoanalityczka (członkini BPI/DPV/ IPA). W swojej pracy koncentruje się na metapsychologii i psychoanalitycznych badaniach pojęciowych, psychoanalizie i teorii krytycznej, krytycznych diagnozach współczesności oraz relacjach psychoanalizy i zmian klimatycznych.

About the Author: Christine Kirchhoff (International Psychoanalytic University Berlin, Germany) is a professor of psychoanalysis, theories of subjectivity, and cultural theory at the International Psychoanalytic University Berlin (IPU), as well as a practicing psychoanalyst and a member of the BPI/DPV/IPA. Her work focuses on metapsychology and psychoanalytic conceptual research, psychoanalysis and critical theory, critical diagnoses of the present, and the relationship between psychoanalysis and climate change.

Bibliografia / Bibliography

Birksted-Breen, D. (2003). Time and the après-coup. International Journal of Psychoanalysis, 84(6), 1501–1515.

Blumfeld. (2002). “Der Angriff der Gegenwart (auf meine übrige Zeit).” In Die Welt ist schön. Hamburg: Blumfeld Tonträger.

Eickhoff, F.-W. (2005). Über Nachträglichkeit. Die Modernität eines alten Konzept. Jahrbuch der Psychoanalyse, 51, 139–161.

Erdheim, M. (1993). Psychoanalyse, Adoleszenz und Nachträglichkeit. Psyche, 49, 935–950.

Faulkner, W. (1980). Requiem dla zakonnicy. Trans. W. Niepokólczycki. Warszawa: PIW.

Freud, S. (1986). Briefe an Wilhelm Fließ, 1887–1904. Ed. J. M. Masson. Frankfurt am Main: S. Fischer.

Freud, S. (1998). Człowiek imieniem Mojżesz a religia monoteistyczna. In Pisma społeczne. Trans. A. Ochocki & R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (n.d.). Entwurf einer Psychologie. In Gesammelte Werke. Nachtragsband. Ed. A. Freud et al. Frankfurt am Main: S. Fischer.

Freud, S. (2007). Nieświadomość. In Psychologia nieświadomości. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (1999). Seksualność w etiologii nerwic. In Życie seksualne. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (n.d.). Über Deckerinnerungen. In Gesammelte Werke (Vol. I). Ed. A. Freud et al. Frankfurt am Main: S. Fischer.

Freud, S. (2001). W kwestii etiologii nerwic. In Histeria i lęk. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2000). Z historii nerwicy dziecięcej. In Dwie nerwice dziecięce. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S., & Breuer, J. (2008). Studia nad histerią. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Green, A. (1974). Surface Analysis, Deep Analysis (The Role of the Preconscious in Psychoanalytical Technique). International Review of Psychoanalysis, 1, 415–423.

Green, A. (2000). The Central Phobic Position: A New Formulation of the Free Association Method. International Journal of Psychoanalysis, 81(3), 429–451.

Green, A. (2003). Zeitlichkeit in der Psychoanalyse. Zersplitterte Zeit. Psyche, 57, 869–877.

Kirchhoff, C. (2009). Das psychoanalytische Konzept der Nachträglichkeit. Zeit, Bedeutung und die Anfänge des Psychischen. Gießen: Psychosozial-Verlag.

Kluge, A. (1985). Der Angriff der Gegenwart auf die übrige Zeit. Frankfurt am Main: Syndikat.

Lacan, J. (1995). Funkcja i pole mówienia i mowy w psychoanalizie. Trans. B. Gorczyca & W. Grajewski. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Laplanche, J. (1988). Die allgemeine Verführungstheorie. Tübingen: edition diskord.

Laplanche, J. (1996). Die unvollendete kopernikanische Revolution in der Psychoanalyse. Gießen: Psychosozial-Verlag.

Lessenich, S. (2016). Neben uns die Sintflut. Die Externalisierungsgesellschaft und ihr Preis. Berlin: Hanser.

Marion, P. (2012). Some Reflections on the Unique Time of Nachträglichkeit in Theory and Clinical Practice. International Journal of Psychoanalysis, 93(2), 317–340.

Perelberg, R. (2006). The Controversial Discussions and après-coup. International Journal of Psychoanalysis, 87(5), 1199–1220.

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Czas zabliźniony. Logika traumy i logika szczęścia w teorii Freuda, Benjamina i Adorna / The Scarred Time: The Logic of Trauma and the Logic of Happiness in Freud, Benjamin and Adorno

DOI 10.37240/wb.2023.3.2

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 3 / 2023

Strony: 18-47

Abstrakt: Artykuł ma na celu zestawienie psychoanalitycznej teorii traumy z pismami Waltera Benjamina i Theodora W. Adorna poświęconymi pojęciu szczęścia. Pojęciem, które pozwala na dokonanie takiego porównania, jest Nachträglichkeit, mechanizm służący Zygmuntowi Freudowi do analizy czasowego oddziaływania traumy. W pierwszej części tekstu autor opisuje działanie naznaczenia wstecznego w teorii twórcy psychoanalizy, odwołując się do analiz Jeana Laplanche’a. W drugiej części tekstu pokazuje, w jaki sposób logika Nachträglichkeit pracuje w wybranych fragmentach pism Benjamina i Adorna jako temporalny schemat działania szczęścia. Podobieństwo tych koncepcji pozwoli na wskazanie w teorii psychoanalitycznej niewypowiedzianej stawki emancypacyjnej i witalistycznej. W tej perspektywie wszyscy trzej niemieccy myśliciele okazują się teoretykami genezy podmiotu nowoczesnego. Tym samym antropologiczna diagnoza psychoanalityczna może posłużyć za punkt wyjścia do możliwego myślenia o emancypacji.

Abstract: The article aims to juxtapose the psychoanalytic theory of trauma with the writings of Walter Benjamin and Theodor W. Adorno on the concept of happiness. The concept enabling such a comparison is Nachträglichkeit, a mechanism employed by Sigmund Freud to analyze the temporal impact of trauma. In the first part of the text, it describes the operation of deferred action in Freud’s theory by referring to Jean Laplanche’s reflections. In the second part of the text, it demonstrates how the logic of Nachträglichkeit operates in selected passages of Benjamin’s and Adorno’s writings, serving as a temporal schema for the logic of happiness. This similarity helps to underscore the implicit emancipatory and vitalist stakes in psychoanalytic theory. Viewed from this perspective, all three German thinkers emerge as theorists of the genesis of the modern subject. Therefore, the anthropological psychoanalytic diagnosis can serve as a starting point for possible thinking about emancipation.

Słowa kluczowe: trauma, szczęście, Nachträglichkeit, czas, psychoanaliza, teoria krytyczna

Keywords: trauma, happiness, Nachträglichkeit, time, psychoanalysis, critical theory

O autorze: Jakub Gorecki (Polska Akademia Nauk, Polska) – doktorant w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Przygotowuje rozprawę poświęconą materialistycznej teorii idei Waltera Benjamina i Theodora W. Adorna. Redaktor czasopisma internetowego „Machina Myśli”. Zajmuje się sojuszami między tradycją dialektyczną, psychoanalizą i marksizmem. Publikował w „Sztuce i Filozofii”, „Wakacie” i „Machinie Myśli”.

About the Author: Jakub Gorecki (Polish Academy of Sciences, Poland) is a doctoral student at the Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences. He is preparing a dissertation devoted to the materialist theory of ideas developed by Walter Benjamin and Theodor W. Adorno. He is an editor of the online journal Machina Myśli. His research focuses on alliances between the dialectical tradition, psychoanalysis, and Marxism. He has published in Sztuka i Filozofia, Wakacje, and Machina Myśli.

Bibliografia / Bibliography

Adorno, T. W. (1999). Minima Moralia. Refleksje z poharatanego życia. Trans. M. Łukasiewicz. Afterword by M. J. Siemek. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Adorno, T. W. (2019). Przemysł kulturalny. Wybrane eseje o kulturze masowej. Trans. M. Bucholc. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Agamben, G. (2009). Signature of All Things: On Method. Trans. L. D’Isanto & K. Attell. New York: Zone Books.

Benjamin, W. (2001). Berlińskie dzieciństwo około roku dziewięćsetnego. Trans. A. Kopacki. Literatura na Świecie, 2001, 65–132.

Benjamin, W. (1996). Do wizerunku Prousta. In Anioł Historii. Trans. K. Krzemieniowa, J. Sikorski & H. Orłowski. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Benjamin, W. (2012). Konstelacje. Trans. A. Lipszyc & A. Wołkowicz. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Benjamin, W. (2005). Pasaże. Trans. I. Kania. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Bielik-Robson, A. (2012). Erros. Mesjański witalizm i filozofia. Kraków: Universitas.

Caruth, C. (2012). Doświadczenie niczyje: trauma i możliwość historii. (Freud, Mojżesz i monoteizm). Teksty Drugie, 2012(6), 111–124.

Caruth, C. (1996). Unclaimed Experience: Trauma, Narrative, and History. Baltimore–London: The Johns Hopkins University Press.

Chervet, B. (2022). Après-coup in Psychoanalysis. Trans. A. Weller. New York: Routledge.

Deleuze, G. (1997). Różnica i powtórzenie. Trans. B. Banasiak & K. Matuszewski. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Ferenczi, S. (2021). Pomieszanie języków w obcowaniu dorosłych z dzieckiem. Trans. M. Chojnacki. In A. Sobolewska (ed.), Imago psychoanalizy. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Freud, S. (2014). Histeria i lęk. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (2005). Poza zasadą przyjemności. Trans. J. Prokopiuk. Warszawa: WN PWN.

Freud, S. (1954). Project for a Scientific Psychology. In M. Bonaparte, A. Freud & E. Kris (eds.), The Origins of Psychoanalysis: Letters to Wilhelm Fliess, Drafts and Notes: 1887–1902. New York: Basic Books.

Freud, S., & Breuer, J. (2008). Studia nad histerią. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Lacan, J. (1981). The Four Fundamental Concepts of Psychoanalysis. Trans. A. Sheridan. London–New York: W. W. Norton & Company.

Laplanche, J. (1989). New Foundations for Psychoanalysis. Trans. D. Macey. Oxford: Basil Blackwell.

Lipszyc, A. (2019). Freud: logika doświadczenia. Spekulacje marańskie. Warszawa: IBL PAN.

Lipszyc, A. (2013). Zabawki dla dialektyków. Walter Benjamin w pokoju dziecięcym. Widok. Teorie i Praktyki Kultury Wizualnej, 1. Available at: https://www.pismowidok.org/pl/archiwum/2013/1-widzialnosc-rzeczy/zabawki-dla-dialektykow.-walter-benjamin-w-pokoju-dzieciecym. Accessed July 23, 2023.

Proust, M. (1979). W poszukiwaniu straconego czasu (Vol. 1: W stronę Swanna). Trans. T. Boy-Żeleński. Warszawa: PIW.

Santner, E. L. (2013). Cuda się zdarzają: Benjamin, Rosenzweig, Freud i problem bliźniego. In S. Žižek, E. L. Santner & K. Reinhard, Bliźni. Trans. E. Ulińska. Warszawa: WN PWN.

Scholem, G. (2006). Żydzi i Niemcy. Trans. A. Lipszyc & M. Zawanowska. Sejny: Wydawnictwo Pogranicze.

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Czas logiczny a czas społeczny / Logical Time and Social Time

DOI 10.37240/wb.2023.3.3

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 3 / 2023

Strony: 48-65

Abstrakt: Porównując ze sobą koncepcje czasu społecznego Norberta Eliasa
i Jacques’a Lacana, autor wpierw wyłania przesłanki teoretyczne tych koncepcji, a następnie ukazuje konsekwencje przyjęcia każdej z nich. Neokantyzm Eliasa przeciwstawiony jest dialektycznemu ujęciu relacji podmiotu z przedmiotem u Lacana. Autor pokazuje jednak, że „nowy sofizmat” Lacana niesie ze sobą oryginalną i przekraczającą horyzont
projektów filozoficznych konstrukcję, pozwalającą połączyć w grze konstytuującej mnogie podmiotowości proces genezy czasu społecznego, wyłanianie się fundamentów logiki i wreszcie kwestię uznania, czyli równości albo jej braku w relacjach między ludźmi.

Abstract: In comparing the ideas of social time developed by Norbert Elias and Jacques Lacan, the author first reconstructs the theoretical premises underlying these ideas and then shows the consequences of adopting each of them. Elias’s neo-Kantianism is contrasted with Lacan’s dialectical view of the subject-object relationship. However, the author shows that Lacan’s “new sophism” contains an original construction that transcends the horizon of philosophical projects and makes it possible to bring together the process of the genesis of social time, the emergence of the foundations of logic, and, finally, the question of recognition—that is, equality or the lack thereof in relations between people—all within the play of the constitution of plural subjectivities.

Słowa kluczowe: czas społeczny, logika transcendentalna, uznanie, Norbert
Elias, Jacques Lacan

Keywords: social time, transcendental logic, recognition, Norbert Elias, Jacques Lacan

O autorze: Andrzej Leder (Polska Akademia Nauk, Polska) – filozof, urodzony w 1960 roku, doktor habilitowany, profesor w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, praktykuje też psychoterapię. Wydał rozprawę filozoficzną: Nauka Freuda w epoce ‘Sein und Zeit’, pracę na temat historii Polski: Prześniona rewolucja. Ćwiczenie z logiki historycznej, rozprawy dotyczące idei filozoficznych w XX wiecznej Europie: Rysa na tafli. Teoria w polu psychoanalitycznym i Był kiedyś postmodernizm oraz książkę podejmującą filozoficzną analizę języków ekonomii: Ekonomia to stan umysłu. Ćwiczenie zsemantyki języków gospodarczych, a także, po angielsku: The Changing Guise of Myths i po niemiecku Polen in Wachtraum. Die Revolution 1939-1956 und Ihre Folge. Naucza w Szkole Nauk Społecznych (GSSR) IFiS PAN, a także na Sorbonie. Mieszka w Warszawie. ORCID 0000-0002-1702-3706.

About the Author: Andrzej Leder (Polish Academy of Sciences, Poland) is a philosopher, born in 1960, who holds a habilitation and is a professor at the Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences. He also practices psychotherapy. He is the author of the philosophical study Nauka Freuda w epoce ‘Sein und Zeit’; the work on Polish history Prześniona rewolucja. Ćwiczenie z logiki historycznej; the studies of philosophical ideas in twentieth-century Europe Rysa na tafli. Teoria w polu psychoanalitycznym and Był kiedyś postmodernizm; and the book offering a philosophical analysis of the languages of economics, Ekonomia to stan umysłu. Ćwiczenie z semantyki języków gospodarczych. His works in English include The Changing Guise of Myths, and in German Polen in Wachtraum. Die Revolution 1939–1956 und Ihre Folge. He teaches at the School of Social Sciences (GSSR) of the Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences, as well as at the Sorbonne. He lives in Warsaw. ORCID: 0000-0002-1702-3706.

Bibliografia / Bibliography

Buck-Morss, S. (1995). Envisioning Capital: Political Economy on Display. Critical Inquiry, 21(2), 434–467.

Elias, N. (2020). Esej o czasie. Trans. A. Łobożewicz. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Kant, I. (1957). Krytyka czystego rozumu (Vol. I). Trans. R. Ingarden. Warszawa: PWN.

Keynes, J. M. (2012). Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza. Trans. M. Kalecki & S. Rączkowski. Warszawa: WN PWN.

Lacan, J. (1999 [1966]). Le temps logique et l’assertion de certitude anticipée; Un nouveau sophisme. In Écrits (Vol. I). Paris: Seuil.

Leder, A. (2011). Pozycja podmiotu i pole podmiotowe, czyli o urokach analizy pozoru. Przegląd Humanistyczny, 55(1 [425]), 11–17.

Tuwim, J. (2023). „Wszyscy dla wszystkich”. Available at: https://www.edumuz.pl/produkty/439/murarz-czyli-wszyscy-dla-wszystkich. Accessed August 17, 2023.

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Człowiek, który żyje raz na dwa razy / The Man Who Live Every Two Times

DOI 10.37240/wb.2023.3.4

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 3 / 2023

Strony: 66-81

Abstrakt: Artykuł jest poświęcony psychicznemu zjawisku niezdolności do czucia się żywym, przedstawionemu w filmie Jean-Charles’a Fitoussiego Dni, w których nie istnieję (2002). Film proponuje frapujący eksperyment myślowy: każe sobie wyobrazić życie mężczyzny, który raz na dwa dni znika i po upływie doby znów wraca w to samo miejsce. Artykuł opisuje niezdolność do przetwarzania emocji, myśli i wspomnień, które muszą być stale usuwane i w końcu są tracone. Regularne zniknięcia głównego bohatera sprawiają, że nie może poczuć, że naprawdę żyje, nawet gdy pojawia się fizycznie na świecie. Ta krucha struktura ma się zmienić, gdy mężczyzna się zakochuje i pojawia się nadzieja, że związek z drugim człowiekiem pomoże zintegrować dni, w których istnieje, i te, w których znika, reprezentowane i niereprezentowane części umysłu. Analiza filmu prowadzi do sformułowania klinicznych pytań, jak radzić sobie w pracy z głęboko uszkodzoną psychiką, dla której stałym zagrożeniem jest poczucie rozpłynięcia się.

Abstract: The article is dedicated to the psychological phenomenon of the inability to feel alive, as depicted in Jean-Charles Fitoussi’s film Days I Don’t Exist (2002). The film presents a thought-provoking experiment, compelling the audience to imagine the life of a man who disappears every other day and returns to the same place after twenty-four hours. The article describes the inability to process emotions, thoughts, and memories, which must be constantly erased and eventually become lost. The regular disappearances of the main character prevent him from experiencing a genuine sense of being alive, even when he physically reappears in the world. This fragile structure is expected to undergo a transformation when the man falls in love, bringing hope that a relationship with another person will help integrate the days when he exists and those when he disappears, both the represented and unrepresented aspects of the mind. The film analysis leads to the formulation of clinical questions concerning how to address the challenges of working with severely damaged psyches, for whom the constant threat is a sense of dissolution.

Słowa kluczowe: czas cykliczny, niereprezentowane części umysłu, autyzm

Keywords: cyclical time, unrepresented parts of the mind, autism

O autorze: Jan Borowicz (Uniwersytet Warszawski, Polska) – kulturoznawca, psycholog, psychoterapeuta psychoanalityczny. Członek Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychoanalitycznej, kandydat Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego, członek Zespołu Badań Pamięci o Zagładzie w Instytucie Kultury Polskiej UW. Autor książek Nagość i mundur (2015), Pamięć perwersyjna (2020) oraz Perverse Memory and the Holocaust: A Psychoanalytic Understanding of Polish Bystanders (2024). ORCID 0000-0003-2847-2686.

About the Author: Jan Borowicz (University of Warsaw, Poland) is a cultural studies scholar, psychologist, and psychoanalytic psychotherapist. He is a member of the Polish Society for Psychoanalytic Psychotherapy, a candidate member of the Polish Psychoanalytic Society, and a member of the Holocaust Memory Research Group at the Institute of Polish Culture, University of Warsaw. He is the author of Nagość i mundur (2015), Pamięć perwersyjna (2020), and Perverse Memory and the Holocaust: A Psychoanalytic Understanding of Polish Bystanders (2024). ORCID: 0000-0003-2847-2686.

Bibliografia / Bibliography

Augé, M. (2010). Nie-miejsca. Wprowadzenie do antropologii hipernowoczesności. Trans. R. Chymkowski. Warszawa: WN PWN.

Bell, D. (2015). The Death Drive: Phenomenological Perspectives in Contemporary Kleinian Theory. International Journal of Psychoanalysis, 96, 411–423.

Bergstein, A. (2021). Niezbadane rejony życia psychicznego. Trans. M. Kaczorowska-Korzniakow. Warszawa: Oficyna Fundament.

Bigagli, F. (2010). “And Who art Thou, Boy?”: Face-to-Face with Bartleby; Or Levinas and the Other. Leviathan, 12(3), 37–53.

Bion, W. R. (2015). Przekształcenia. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bion, W. R. (2014). Teoria myślenia. In Po namyśle. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bion, W. R. (2011). Uczenie się na podstawie doświadczenia. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bollas, Ch. (1974). Melville’s Lost Self: Bartleby. American Imago, 31(4), 401–411.

Bonaparte, M. (1940). Time and the Unconscious. International Journal of Psychoanalysis, 21, 427–468.

Boris, H. N. (1987). Tolerating Nothing. Contemporary Psychoanalysis, 23, 351–366.

Deleuze, G. (2009). Bartleby albo formuła. In H. Melville, Kopista Bartleby. Historia z Wall Street (pp. 105–155). Trans. A. Szostkiewicz. Warszawa: Wydawnictwo Sic!.

Freud, S. (2009). „Ja” i „to”. In Psychologia nieświadomości. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Freud, S. (1998). Kultura jako źródło cierpień. In Pisma społeczne. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR, pp. 163–198.

Freud, S. (1994). Poza zasadą przyjemności. In Poza zasadą przyjemności. Trans. J. Prokopiuk. Warszawa: WN PWN, pp. 13–57.

Grotstein, J. S. (1990). “The Black Hole” as the Basic Psychotic Experience: Some Newer Psychoanalytic and Neuroscience Perspectives on Psychosis. Journal of the American Academy of Psychoanalysis, 18(1), 29–46.

Grotstein, J. S. (1990). Nothingness, Meaninglessness, Chaos and the “Black Hole” I – The Importance of Nothingness, Meaninglessness and Chaos in Psychoanalysis. Contemporary Psychoanalysis, 26, 257–290.

Grotstein, J. S. (1990). Nothingness, Meaninglessness, Chaos and the “Black Hole” II – The Black Hole. Contemporary Psychoanalysis, 26, 377–407.

Grotstein, J. S. (1991). Nothingness, Meaninglessness, Chaos and the “Black Hole” III – Self- and Interactional Regulation and the Background Presence of Primary Identification. Contemporary Psychoanalysis, 27, 1–33.

Legast, L., Porret, M., & Fitoussi, J.-Ch. (2003). «Les jours où je n’existe pas»: Fitoussi, le Grand Escamoteur. Décadrages: Cinéma, à travers champs, 1–2. Available at: https://www.decadrages.ch/collection/1-2-le-hors-champ/les-jours-ou-je-nexiste-pas-fitoussi-le-grand-escamoteur. Accessed January 21, 2024.

Levine, H. B. (2013). The Colourless Canvas: Representation, Therapeutic Action, and the Creation of Mind. In H. B. Levine, G. S. Reed, & D. Scarfone (eds.), Unrepresented States and the Construction of Meaning: Clinical and Theoretical Contributions (pp. 42–71). London: Karnac.

Levine, H. B., Reed, G. S., & Scarfone, D. (2013). Unrepresented States and the Construction of Meaning: Clinical and Theoretical Contributions. London: Karnac.

Levine, H. B. (2009). Time and Timelessness: Inscription and Representation. Journal of the American Psychoanalytic Association, 52(2), 333–355.

Oliner, M. M. (2013). “Non-Represented” Mental States. In H. B. Levine, G. S. Reed, & D. Scarfone (eds.), Unrepresented States and the Construction of Meaning: Clinical and Theoretical Contributions (pp. 52–171). London: Karnac.

Oudart, J.-P. (1977). Cinema and Suture. Screen, 18(4), 35–47.

Phillips, A. (1999). On Being Bored. In On Kissing, Tickling, and Being Bored: Psychoanalytic Essays on the Unexamined Life (pp. 68–78). Cambridge, MA: Harvard University Press.

Roussillon, R. (2018). Primitive Agony and Symbolization. London: Routledge.

Schellekes, A. (2017). Daydreaming and Hypochondria: When Daydreaming Goes Wrong and Hypochondria Becomes an Autistic Retreat. In H. B. Levine & D. G. Power (eds.), Engaging Primitive Anxieties of the Emerging Self (pp. 21–41). London: Routledge.

Schellekes, A. (2019). Arid Mental Landscapes and Avid Cravings for Human Contact: Beckettian and Analytic Narratives. British Journal of Psychotherapy, 35(1), 91–106.

Schellekes, A. (2021). Sentenced to Life: Reflections on the Inability to Bear Vitality, Following the Movie Turtles Can Fly. British Journal of Psychotherapy, 37(3), 493–510.

Schellekes, A. (2019). The Dread of Falling and Dissolving: Further Thoughts. British Journal of Psychotherapy, 35(3), 448–467.

Stevens, V. (2005). Nothingness, No-Thing, and Nothing in the Work of Wilfred Bion and in Samuel Beckett’s Murphy. Psychoanalytic Review, 92(4), 607–635.

Tustin, F. (2021). Bariery autystyczne u pacjentów neurotycznych. Trans. J. Jastrzębska et al. Warszawa: Oficyna Fundament.

Valdarsky, I. H. (2015). ‘Void Existence’ as Against ‘Annihilation Existence’: Differentiating Two Qualities in Primitive Mental States. International Journal of Psychoanalysis, 96, 1213–1233.

Winnicott, D. W. (1974). Fear of Breakdown. International Review of Psycho-Analysis, 1, 103–107.

Winnicott, D. W. (2011). Zabawa a rzeczywistość. Trans. A. Czownicka. Gdańsk: Imago.

Fitoussi, J.-C. (2002). Les jours où je n’existe pas [Dni, w których nie istnieję] [Film].

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Nieumarli. O mocy przekształcenia, czyli powtórzenie z różnicą / The Undead: On the Power of Transformation, or Repetition with a Difference

DOI 10.37240/wb.2023.3.5

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 3 / 2023

Strony: 82-107

Abstrakt: Dwuletnia terapia S. Becketta u W.R. Biona w latach trzydziestych XX w. stała się zaczynem twórczego rozwoju tych dwóch genialnych w swoich dziedzinach osobowości – dramatopisarza i psychoanalityka. Autorka śledzi niektóre paralele w obszarze ich zainteresowań oraz zbieżne i rozbieżne sposoby opracowywania podobnych idei na przestrzeni ich życia.

Abstract: S. Beckett’s two-year therapy with W. R. Bion in the 1930s became the leaven for the creative development of these two personalities, both brilliant in their respective fields—playwright and psychoanalyst. The author of the paper examines some of the parallels in the area of their interests, as well as the convergent and divergent ways of developing similar ideas over the course of their lives.

Słowa kluczowe: Bion, Beckett, popęd śmierci, czarna dziura, przepracowanie, lęk epistemologiczny, lęk ontologiczny

Keywords: Bion, Beckett, death drive, black hole, working-through, epistemological anxiety, ontological anxiety

O autorce: Ewa Wojciechowska (Polskie Towarzystwo Psychoanalityczne, Polska) – psychoanalityczka szkoleniowa i superwizorka Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego, którego jest członkiem-założycielem. Szczególnie interesuje się psychotycznym sposobem funkcjonowania umysłu oraz historią psychoanalizy. Inspiruje się myślą M. Klein, analityków postkleinowskich oraz W.R. Biona. Prowadzi praktykę psychoanalityczną w Warszawie. Najnowsze publikacje: Lou Andreas-Salomé – poetka psychoanalizy (2020); Cezura, pamięć, tożsamość. O przekraczaniu wyrw w transmisji psychoanalizy w Polsce (2021).

About the Author: Ewa Wojciechowska (Polish Psychoanalytic Society, Poland) is a training psychoanalyst and supervisor of the Polish Psychoanalytic Society, of which she is a founding member. She has a particular interest in psychotic modes of mental functioning and the history of psychoanalysis. Her work is influenced by the ideas of M. Klein, post-Kleinian analysts, and W. R. Bion. She practices psychoanalysis in Warsaw. Her most recent publications include Lou Andreas-Salomé – poetka psychoanalizy (2020) and Cezura, pamięć, tożsamość. O przekraczaniu wyrw w transmisji psychoanalizy w Polsce (2021).

Bibliografia / Bibliography

Abel-Hirsch, N. (2019). Bion 365 Quotes. London & New York: Routledge.

Adorno, T. W. (2001). Metaphysics. Concept and Problems (1965). Trans. E. Jephcott. R. Tiedemann (ed.). Stanford: Stanford University Press.

Altman, N. (2016). Wilfred Bion: From World War I to Contemporary. International Journal of Applied Psychoanalytic Studies, 13(2), 163–178.

Angeloch, D. (2021). The Experience of the First World War in Wilfred Bion’s Autobiographical Writings. The Psychoanalytic Quarterly, 90(1), 7–48.

Anzieu, D. (1989). Beckett and Bion. International Review of Psycho-Analysis, 16, 163–169.

Anzieu-Premmereur, Ch. (2008). Discussion of Lois Oppenheim’s Life as Trauma, Art as Mastery. Contemporary Psychoanalysis, 44(3), 443–453.

Baker, Ph. (2016). Book Reviews. Ian Miller, with contributions by Kay Souter, Beckett and Bion: The (Im)patient Voice in Psychotherapy and Literature and Ian Miller, On Minding and Being Minded: Experiencing Bion and Beckett. Journal of Beckett Studies, 25(2), 285–293.

Balint, M. (1968). The Basic Fault: Therapeutic Aspects of Regression. London: Tavistock Publications.

Beckett, S. (2017). Dante…Bruno. Vico…Joyce (1929). In Utwory wybrane (Vol. 2: Eseje, proza, wiersze, pp. 7–29). Trans. A. Libera. Warszawa: PIW.

Beckett, S. (2017). Hej na dno (fragment początkowy) (1983). In Utwory wybrane (Vol. 2: Eseje, proza, wiersze, pp. 463–469). Trans. A. Libera. Warszawa: PIW.

Beckett, S. (2009). The Letters of Samuel Beckett (Vol. I: 1929–1940). M. D. Fehsenfeld & L. M. Overbeck (eds.). Cambridge: Cambridge University Press.

Beckett, S. (2021). Murphy (1938). Trans. M. Świerkocki. Warszawa: PIW.

Beckett, S. (2017). Partia solowa (1979). In Utwory wybrane (Vol. 1: Dramaty, słuchowiska, scenariusze, pp. 293–301). Trans. A. Libera. Warszawa: PIW.

Beckett, S. (2017). Podrygi (1988). In Utwory wybrane (Vol. 2: Eseje, proza, wiersze, pp. 471–476). Trans. A. Libera. Warszawa: PIW.

Beckett, S. (2017). Teksty na nic (1950). In Utwory wybrane (Vol. 2: Eseje, proza, wiersze, pp. 353–360). Trans. A. Libera. Warszawa: PIW.

Beckett, S. (2017). Utwory wybrane (Vol. 1: Dramaty, słuchowiska, scenariusze). Trans. A. Libera. Warszawa: PIW.

Beckett, S. (2017). Utwory wybrane (Vol. 2: Eseje, proza, wiersze). Trans. A. Libera. Warszawa: PIW.

Bell, D. (2019). Bion: fenomenolog utraty. Trans. E. Wojciechowska. In M. Musiał (ed.), Znienawidzony obiekt miłości. Psychoanalityczne studia nad depresją. Gdańsk: Wydawnictwo Imago.

Bergstein, A. (2021). Niezbadane rejony życia psychicznego. Wyprawy Wilfreda Biona i Donalda Meltzera. Trans. M. Kaczorowska-Korzniakow & J. Szkudlarek. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Fundament.

Bion, F. (1985). Foreword. In W. R. Bion, All My Sins Remembered: Another Part of a Life & The Other Side of Genius: Family Letters. London: Karnac.

Bion, W. R. (1997). Amiens (1958–1960). In F. Bion (ed.), War Memoirs 1917–1919. London: Karnac Books.

Bion, W. R. (1984). Attention and Interpretation (1970). London: Karnac Books.

Bion, W. R. (1980). Bion in New York and Sao Paolo. Perthshire: Clunie Press.

Bion, W. R. (1992). Cogitation. F. Bion (ed.). London: Karnac Books.

Bion, W. R. (1997). Diary (1920). In F. Bion (ed.), War Memoirs 1917–1919. London: Karnac Books.

Bion, W. R. (2012). Elementy psychoanalizy (1963). Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bion, W. R. (1985). Language and the Schizophrenic (1953). In P. Heimann, M. Klein & R. Money-Kyrle (eds.), New Directions in Psychoanalysis: The Significance of Infant Conflict in the Pattern of Adult Behaviour (pp. 220–239). London: Routledge.

Bion, W. R. (2018). The Long Week-End 1897–1919. Part of Life (1982). F. Bion (ed.). London & New York: Routledge.

Bion, W. R. (1991). A Memoir of the Future. London: Karnac Books.

Bion, W. R. (2014). Po namyśle (1967). Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bion, W. R. (1991). The Past Presented (1977). In A Memoir of the Future (pp. 219–426). London: Karnac Books.

Bion, W. R. (2015). Przekształcenia (1965). Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bion, W. R. (1967). Second Thoughts: Selected Papers on Psychoanalysis. London: Heinemann.

Bion, W. R. (2011). Uczenie się na podstawie doświadczenia (1962). Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bion, W. R. (2014). Urojony bliźniak (1950). In Po namyśle. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bion, W. R. (2010). Uwaga i interpretacja (1970). Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Bion, W. R. (1997). War Memoirs. 1917–1919. F. Bion (ed.). London: Karnac Books.

Blanchot, M. (1983). La Communauté inavouable. Paris: Minuit.

Brown, L. (2012). Bion’s Discovery of Alpha Function: Thinking under Fire on the Battlefield and in the Consulting Room. International Journal of Psychoanalysis, 93(5), 1191–1214.

Connor, S. (1998). Beckett and Bion. Journal of Beckett Studies, 17(1–2), 9–34.

Deleuze, G. (1997). Różnica i powtórzenie (1968). Trans. B. Banasiak & K. Matuszewski. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Deleuze, G. (1996). Wyczerpany (1992). Trans. M. Kędzierski. Kwartalnik Artystyczny, 12(4), 79–90.

Ferro, A. (2018). Unikanie emocji, przeżywanie emocji. Trans. D. Golec, D. Krakowiak-Gennari & M. Kruszyńska-Mąka. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Gay, P. (2003). Freud. Życie na miarę epoki. Trans. H. Jankowska. Poznań: Zysk i S-ka.

Graindelavoix, B. Schmelzer (dir.). (2021). Josquin. The Undead. Laments, Deplorations and Dances of Death. GLOSSA Platinum [CD].

Grotstein, J. (2021). Przedmowa. In F. Tustin, Bariery autystyczne u pacjentów neurotycznych. Trans. J. Jastrzębska et al. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Fundament.

Grotstein, J. (1990). The “Black Hole” as the Basic Psychotic Experience: Some Newer Psychoanalytic and Neuroscience Perspectives on Psychosis. Journal of the American Academy of Psychoanalysis, 18, 29–46.

Grotstein, J. (1990). Nothingness, Meaninglessness, Chaos, and the “Black Hole” I – The Importance of Nothingness, Meaninglessness, and Chaos in Psychoanalysis. Contemporary Psychoanalysis, 26, 257–290.

Grotstein, J. (1990). Nothingness, Meaninglessness, Chaos, and the “Black Hole” II – The Black Hole. Contemporary Psychoanalysis, 26, 377–407.

Grotstein, J. (1991). Nothingness, Meaninglessness, Chaos, and the “Black Hole” III – Self- and Interactional Regulation and the Background Presence of Primary Identification. Contemporary Psychoanalysis, 27, 1–33.

Grotstein, J. S. (2007). A Beam of Intense Darkness: Wilfred Bion’s Legacy to Psychoanalysis. London: Karnac.

Hartog, F. (2001). Préface. In Plutarque, Vies parallèles. Trans. A.-M. Ozanam. Paris: Éditions Gallimard.

Hawking, S. (1997). Czarne dziury i wszechświaty niemowlęce. Trans. P. Haski. Poznań: Zysk i S-ka.

Hawking, S. (2005). Black Holes and the Information Paradox. In P. Florides, B. Nolan & A. Ottewill (eds.), General Relativity and Gravitation: Proceedings of the 17th International Conference (Dublin, 18–23 July 2004, pp. 56–62). World Scientific Publishing.

Hinshelwood, R. D. (2018). Intuition from Beginning to End? Bion’s Clinical Approaches. British Journal of Psychotherapy, 34(2), 198–213.

Iser, W. (2006). Apelacyjna struktura tekstów. Niedookreślenie jako warunek oddziaływania prozy literackiej. Trans. W. Bialik. In A. Burzyńska & M. P. Markowski (eds.), Teorie literatury XX wieku. Antologia. Kraków: Znak.

Julliet, Ch. (1986). Rencontre avec Samuel Beckett. Montpellier: Éditions Fata Morgana.

Jung, C. G. (1995). Podstawy psychologii analitycznej (Wykłady tavistockie) (1977 [1968]). Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo Wrota.

Kaleta, E., & Bielik-Robson, A. (2022). Dla tożsamościowej lewicy rozmowa jest czymś passé, jak cała ta demokracja deliberatywna. Z Agatą Bielik-Robson rozmawia Ewa Kaleta. Gazeta Wyborcza. Magazyn Wolna Sobota, March 2, 2022.

Kędzierski, M. (1996). Widziane i słyszane. Twórczość Samuela Becketta wobec irytującego dylematu istnienia. Kwartalnik Artystyczny, 12(4), 108–133.

Klein, M. (2007). Wkład do psychogenezy stanów maniakalno-depresyjnych (1935). In M. Klein, Miłość, poczucie winy i reparacja oraz inne prace z lat 1921–1945. Pisma (Vol. I). Trans. D. Golec & A. Czownicka. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Klein, M. (2007). Żałoba i jej związek ze stanami maniakalno-depresyjnymi (1940). In M. Klein, Miłość, poczucie winy i reparacja oraz inne prace z lat 1921–1945. Pisma (Vol. I). Trans. D. Golec & A. Czownicka. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Knowlson, J., & Knowlson, E. (eds.). (1996). Beckett Remembering, Remembering Beckett: Uncollected Interviews with Samuel Beckett and Memories of Those Who Knew Him. London: Bloomsbury.

Kumin, I. (1978). Emptiness and Its Relation to Schizoid Ego Structure. International Review of Psycho-Analysis, 5(2), 207–216.

Legrand, D. (2020). Testimony of Death: From Extermination Camps to Clinical Practice: A Discussion with Winnicott, Blanchot and Derrida. EIDOS. Journal for Philosophy of Culture, 4(2), 102–113.

Levine, H. B., & Civitarese, G. (eds.). (2016). The W. R. Bion Tradition. Lines of Development. Evolution of Theory and Practice over the Decades. London: Karnac Books.

Libera, A. (1996). Od tłumacza. Kwartalnik Artystyczny, 12(4), 45–48.

Libera, A. (2017). „Przypisy i objaśnienia tłumacza”. In S. Beckett, Utwory wybrane (Vol. 1: Dramaty, słuchowiska, scenariusze). Trans. A. Libera. Warszawa: PIW.

Likierman, M. (2012). “If I knew where the enemy, or even Germany was, we could have fired in that direction”: Bion’s Experience of War. Journal of Child Psychotherapy, 38(3), 352–363.

Mayers, D. (2000). Bion and Beckett Together. British Journal of Psychotherapy, 17(2), 192–202.

Mays, J. C. C. (2021). Posłowie. In S. Beckett, Murphy. Trans. M. Świerkocki. Warszawa: PIW.

Miller, I. (2015). On Minding and Being Minded: Experiencing Bion and Beckett. London: Karnac.

Miller, I., & Souter, K. (2013). Beckett and Bion: The (Im)Patient Voice in Psychotherapy and Literature. London: Karnac.

Miller, P. (2019). Pamięć bez pamięci: trauma, zaprzeczenie i żałoba. Trans. W. Turopolski. Materials from the 17th Conference of the Polish Society for Psychoanalytic Psychotherapy, Kraków.

Molinari, E. (2016). Communicating Pictures: Aesthetic Aspects as a Developmental Tool for the Container-Contained Interaction. In H. B. Levine & G. Civitarese (eds.), The W. R. Bion Tradition. Lines of Development – Evolution of Theory and Practice over the Decades. London: Karnac Books.

Molinari, E. (2022). Odwrócenie ról: czy dziecko może wyśnić niemowlęce self matki? Lecture delivered at the Polish Psychoanalytic Society, Gdańsk, December 7, 2022.

Momro, J. (2010). Literatura świadomości. Samuel Beckett – Podmiot – Negatywność. Kraków: Universitas.

Müller-Freienfels, R. (1996). We do it together to have fun together. Wspomnienia o Beckecie w Stuttgarcie. Trans. D. Garlicka. Kwartalnik Artystyczny, 12(4), 53–75.

Ogden, T. H. (2022). Psychoanaliza ontologiczna albo „Kim chcesz zostać, kiedy dorośniesz?”. In Budzenie się do życia. W stronę nowej wrażliwości psychoanalitycznej. Trans. D. Golec. Warszawa: Oficyna Ingenium.

Oppenheim, L. (2001). A Preoccupation With Object-Representation: The Beckett-Bion Case Revisited. International Journal of Psychoanalysis, 82(4), 767–784.

Oppenheim, L. (2008). Life as Trauma, Art as Mastery: Samuel Beckett and the Urgency of Writing. Contemporary Psychoanalysis, 44(3), 419–442.

Pecotić, B. (2002). The “Black Hole” in the Inner Universe. Journal of Child Psychotherapy, 28, 41–52.

Perec, G. (2022). Zniknięcia. Trans. R. Koelblen & S. Waszak. Kraków: Lokator.

Plutarch. (2004). Żywoty równoległe (Vols. I–III). Trans. K. Korus, L. Trzcionkowski & A. Wolicki. Warszawa: Prószyński i S-ka.

Racker, H. (1957). The Meanings and Uses of Countertransference. The Psychoanalytic Quarterly, 26(3), 303–357.

Rank, O. (1924). The Trauma of Birth in Its Importance for Psychoanalytic Therapy. Psychoanalytic Review, 11, 241–245.

Salisbury, L. (2011). Bulimic Beckett: Food for Thought and the Archive of Analysis. Critical Quarterly, 53(3), 60–80.

Sandler, P. C. (2015). An Introduction to A Memoir of the Future by W. R. Bion (Vol. 1: Authoritative, Not Authoritarian Psychoanalysis). London: Karnac Books.

Schellekes, A. (2017). Jałowe krajobrazy psychiczne i zachłanne pragnienie kontaktu z drugim człowiekiem. Trans. M. Kaczorowska-Korzniakow. Materials from the 15th Conference of the Polish Society for Psychoanalytic Psychotherapy, Warszawa.

Segal, H. (2005). O klinicznej użyteczności pojęcia popędu śmierci. In Psychoanaliza, literatura i wojna. Pisma z lat 1972–1995. Trans. D. Golec, A. Czownicka, M. Piskorska & G. Rutkowska. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Simon, B. (1988). The Imaginary Twins: The Case of Beckett and Bion. International Review of Psycho-Analysis, 15, 331–352.

Soffer-Dudek, N. (2015). Of Losing Oneself: Bion’s Traumatic War Experience as a Foundation for His Outlook on Psychoanalysis. Journal of the American Psychoanalytic Association, 63(5), 959–963.

Souter, K. (2009). The War Memoirs: Some Origins of the Thought of W. R. Bion. International Journal of Psychoanalysis, 90(4), 795–808.

Sowiński, M., & Schmelzer, B. (2022). Budowniczy ruin. Co nowego kryje w sobie muzyka dawna? Tygodnik Powszechny, 10.

Spitz, R. (1946). Anaclitic Depression. An Inquiry into the Genesis of Psychiatric Conditions in Early Childhood. The Psychoanalytic Study of the Child, 2, 313–342.

Stevens, V. (2005). Nothingness, Nothing, and Nothing in the Work of Wilfred Bion and in Samuel Beckett’s Murphy. Psychoanalytic Review, 92(4), 607–635.

Symington, J., & Symington, N. (1996). The Clinical Thinking of Wilfred Bion. London & New York: Routledge.

Szykierski, D. (2010). The Traumatic Roots of Containment: The Evolution of Bion’s Metapsychology. The Psychoanalytic Quarterly, 79(4), 935–968. Also in H. B. Levine & L. J. Brown (eds.), Growth and Turbulence in the Container/Contained: Bion’s Continuing Legacy. London & New York: Routledge, 2013.

Tarantelli, C. B. (2016). “I shall be blown to bits”: Towards Bion’s Theory of Catastrophic Trauma. In H. B. Levine & G. Civitarese (eds.), The W. R. Bion Tradition. Lines of Development. Evolution of Theory and Practice over the Decades. London: Routledge.

Tustin, F. (1988). The “Black Hole”: A Significant Element in Autism. Free Associations, 1, 35–50.

Whitelaw, B. (1995). Billie Whitelaw… Who He? London: Hodder & Stoughton.

Williams, M. H. (2010). Bion’s Dream: A Reading of the Autobiographies. London: Karnac Books.

Winnicott, D. W. (2018). Teoria rodzic-niemowlę (1960). In Procesy dojrzewania i sprzyjające środowisko. Trans. A. Czownicka. Gdańsk: Wydawnictwo Imago.

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Zasada przyjemności i „cicha robota” popędów śmierci / The Pleasure Principle and the „Silent Work” of the Death Drives

DOI 10.37240/wb.2023.3.6

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 3 / 2023

Strony: 108-127

Abstrakt: W artykule wskazuję na specyficzny sposób, w jaki Freud w eseju Poza zasadą przyjemności ujął relację między popędami życia (Erosem) i popędami śmierci (Tanatosem), zmieniając swoje dotychczasowe podejście do popędów seksualnych i do związanej z nimi zasady przyjemności. Wykazuję, że podstawowe założenia jego teorii popędów zaprezentowanej w tym artykule to: (1) przyznanie popędom śmierci ontologicznego prymatu nad popędami życia, oraz (2) wykazanie, że te dwie grupy popędów nie są sobie przeciwstawne, ale stanowią dwie powiązane ze sobą w sposób organiczny strony procesu życia. Popędy życia sprawiają jedynie, że Tanatos osiąga swój regresywny cel (powrót na poziom materii nieorganicznej) na okrężnej drodze. To znaczy życie jest tylko wydłużoną drogą ku śmierci. Ostatecznie zatem proces życia przebiega w regresywnym rytmie Tanatosa, który wykonuje w nim bezszelestnie swoją robotę, aby w końcu osiągnąć stan nirwany, wyciszenia wszystkich napięć. Stan ten kojarzony zarazem, paradoksalnie, z najwyższą postacią przyjemności, uzyskaną w punkcie, w którym popędy życia i śmierci spotykają się ze sobą. Natomiast zmysłowa przyjemność, na której uzyskanie nastawione są popędy seksualne stanowi jedynie zewnętrzny, uboczny produkt tego procesu, który wprawdzie szczególnie rzuca się w oczy, ale tak naprawdę w określonym przez regresywny ruch Tanatosa procesie życia jego znaczenie jest drugorzędne.

Abstract: In this article, I point out the specific way in which Freud, in Beyond the Pleasure Principle, conceived the relationship between the life drives (Eros) and the death drive (Thanatos), thereby changing his previous approach to the sexual drives and the pleasure principle associated with them. I show that the basic assumptions of his theory of the drives presented in this article are (1) to grant the death drive ontological primacy over the life drives, and (2) to demonstrate that these two groups of drives are not opposed to each other, but are rather two organically related sides of the life process. The life drives only enable Thanatos to achieve its regressive goal (a return to the level of inorganic matter) by way of a circular path. That is, life is only an extended path toward death. Ultimately, therefore, the process of life proceeds according to the regressive rhythm of Thanatos, which silently does its work within it, eventually reaching the state of Nirvana, the quieting of all tensions. At the same time, this state is paradoxically associated with the highest form of pleasure, attained at the point where the life and death drives meet. By contrast, the sensual pleasure that the sexual drives are oriented toward obtaining is only an external by-product of this process. Although it is particularly striking, its significance in the process of life as defined by the regressive movement of Thanatos is secondary.

Słowa kluczowe: popędy życia, popędy śmierci, zasada przyjemności, zasada rzeczywistości, jouissance, objet petit a, Eros, Tanatos, nirwana

Keywords: life drives, death drive, pleasure principle, reality principle, jouissance, objet petit a, Eros, Thanatos, Nirvana

O autorze: Paweł Dybel (Polska Akademia Nauk, Polska) – profesor w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Stypendysta Fundacji im. Alexandra von Humboldta, DAAD, DFG, The Mellon Foundation i innych. Wykłady i seminaria na uniwersytetach w Bremie, Berlinie, Londynie i Buffalo. Członek międzynarodowej Rady Naukowej „Sigmund Freud Institut“ we Frankfurcie and Menem. Pola zainteresowań: filozofia współczesna (hermeneutyka, poststrukturalizm, postmodernizm), tradycja psychoanalityczna, teoria interpretacji. Publikacje (wybór): Granice rozumienia i interpretacji. O hermeneutyce H.G. Gadamera (Kraków 2004); Okruchy psychoanalizy (Kraków 2007), Dylematy demokracji (Kraków 2015); Psychoanalytische Brocken. Philosophische Essays (Würzburg 2016); Mesjasz, który odszedł. Bruno Schulz i psychoanaliza (Kraków 2017); Psychoanalysis – the Promised Land? (London, New York, Frankfurt am Main 2018); Nieświadome na scenie. Witkacy i psychoanaliza (Kraków 2020); Rozum i nieświadome. Filozoficzne eseje o psychoanalizie (Kraków 2020), Lektury subwersywne (Kraków 2022). ORCID 0000-0002-4757-9991.

About the Author: Paweł Dybel (Polish Academy of Sciences, Poland) is a professor at the Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences in Warsaw. He has been a fellow of the Alexander von Humboldt Foundation, DAAD, DFG, The Mellon Foundation, and other institutions. He has delivered lectures and seminars at universities in Bremen, Berlin, London, and Buffalo. He is a member of the International Scientific Advisory Board of the Sigmund Freud Institut in Frankfurt am Main. His research interests include contemporary philosophy (hermeneutics, poststructuralism, postmodernism), the psychoanalytic tradition, and the theory of interpretation. Selected publications include Granice rozumienia i interpretacji. O hermeneutyce H.G. Gadamera (Kraków, 2004); Okruchy psychoanalizy (Kraków, 2007); Dylematy demokracji (Kraków, 2015); Psychoanalytische Brocken. Philosophische Essays (Würzburg, 2016); Mesjasz, który odszedł. Bruno Schulz i psychoanaliza (Kraków, 2017); Psychoanalysis – the Promised Land? (London, New York, Frankfurt am Main, 2018); Nieświadome na scenie. Witkacy i psychoanaliza (Kraków, 2020); Rozum i nieświadome. Filozoficzne eseje o psychoanalizie (Kraków, 2020); and Lektury subwersywne (Kraków, 2022). ORCID: 0000-0002-4757-9991.

Bibliografia / Bibliography

Freud, S. (2009). Ekonomiczny problem masochizmu. In Psychologia nieświadomości. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR, pp. 269–282.

Freud, S. (1999). Jenseits des Lustprinzips. In Gesammelte Werke (Vol. XIII). Ed. A. Freud et al. Frankfurt am Main: S. Fischer Verlag.

Freud, S. (1975). Poza zasadą przyjemności. Trans. J. Prokopiuk. Warszawa: PWN.

Freud, S. (1999). Trzy rozprawy z teorii seksualnej. In Życie seksualne. Trans. R. Reszke. Warszawa: Wydawnictwo KR, pp. 27–131.

Goethe, J. W. (1974). Faust (Part I, Scene 4: Pracownia Fausta). Trans. F. Konopka. Warszawa: PIW.

Laplanche, J., & Pontalis, J.-B. (1996). Słownik psychoanalizy. Trans. E. Modzelewska & E. Wojciechowska. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Platon. (1957). Uczta. Trans. W. Witwicki. Warszawa: PIW.

Žižek, S. (2003). Patrząc z ukosa: Wprowadzenie do Jacques’a Lacana przez kulturę popularną. Trans. J. Margański. Warszawa: Aletheia.

Žižek, S. (2001). Przekleństwo fantazji. Trans. A. Chmielewski. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Žižek, S. (2001). Wzniosły obiekt ideologii. Trans. P. Dybel & J. Bator. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Timelessness and Temporalisation of the Unconscious. Tracing Freud’s Theory of Time

DOI 10.37240/wb.2023.3.7

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 3 / 2023

Strony: 128-147

Abstrakt: Odkrycie bezczasowości nieświadomego jest jednym z niewielu fragmentów teorii psychoanalitycznej, które nigdy nie zostały systematycznie opracowane przez samego Freuda, mimo że wielokrotnie przedstawiał je on jako dezyderat badań psychoanalitycznych. Uwagi Freuda dotyczące bezczasowości wskazują na następujące problemy: (1) związek między psychologią a filozofią czasu, zwłaszcza estetyką transcendentalną Kanta; (2) psychogeneza świadomości czasu jako antycypowanego powtórzenia minionych spełnień życzenia w nieświadomej fantazji; (3) czasowa niezmienność i nieład nieświadomych procesów umysłowych konceptualizowanych zarówno w zachowaniu, jak i retroakcji; oraz (4) implikacje bezczasowości nieświadomego dla praktyki psychoanalitycznej torującej drogę nadziei. Opierając się na krótkich komentarzach Freuda dotyczących bezczasowości i jego bardziej szczegółowych rozważaniach na temat zjawisk, które mają jawne i ukryte znaczenie dla teoretyzacji czasu, wyjaśniam i rekonstruuję zasadnicze idee Freuda na temat czasie w odniesieniu do tych czterech problemów. W ten sposób pokazuję, że badanie bezczasowości nieświadomego oraz sposobów i środków temporalizacji świadomości ma kluczowe znaczenie dla teorii i praktyki psychoanalitycznej.

Abstract: The discovery of the timelessness of the unconscious is one of the few fragments of psychoanalytic theory that never underwent systematic elaboration by Freud himself, even though he repeatedly stated it as a desideratum of psychoanalytic research. Freud’s outlines concerning timelessness point toward the following problems: (1) the relation between psychology and the philosophy of time, especially Kant’s transcendental aesthetics; (2) the psychogenesis of time consciousness as the anticipated repetition of past wish fulfillments in unconscious phantasy; (3) the temporal unchangeability and disorder of unconscious mental processes as conceptualized in both preservation and retroaction; and (4) the implications of the timelessness of the unconscious for psychoanalytic practice concerning the facilitation of hope. Drawing upon Freud’s brief comments concerning timelessness and his more thorough discussions of phenomena that have explicit and implicit relevance to a theorization of time, I clarify and reconstruct the general lines of Freud’s thoughts about time with reference to the four identified problems. I thereby show that the study of the timelessness of the unconscious and the ways and means of the temporalization of consciousness are of central interest to psychoanalytic theory and practice.

Słowa kluczowe: Freud, nieświadome, bezczasowość, zachowanie, retroaktywność, Kant, estetyka transcendentalna

Keywords: Freud, unconscious, timelessness, retroaction, Kant, transcendental aesthetics

O autorze: Thomas Dojan (Polska Akademia Nauk, Polska/Uniwersytet w Kolonii, Niemcy) – doktorant w Graduate School of Social Research w Warszawie i na Uniwersytecie w Kolonii, gdzie kończy rozprawę dotyczącą fenomenologii ucieleśniania i psychoanalitycznej teorii seksualności. Jest certyfikowanym psychoonkologiem i przechodzi szkolenie analityczne. Pracuje jako asystent badawczy w centrum medycyny paliatywnej przy Szpitalu Uniwersyteckim w Kolonii.

About the Author: Thomas Dojan (Polish Academy of Sciences, Poland / University of Cologne, Germany) is a doctoral student at the Graduate School of Social Research in Warsaw and at the University of Cologne, where he is completing a dissertation on the phenomenology of embodiment and the psychoanalytic theory of sexuality. He is a certified psycho-oncologist and is undergoing psychoanalytic training. He works as a research assistant at the Center for Palliative Medicine at Cologne University Hospital.

Bibliografia / Bibliography

Alexander, J. (1967). Die Zeit und der metapsychologische Begriff der Anpassung. Psyche, 21(9), 693–698.

Allison, H. E. (2004). Kant’s Transcendental Idealism: An Interpretation and Defense. New Haven & London: Yale University Press.

Böhme, G. (1986). Kants Theorie der Gegenstandskonstitution. In G. Böhme, Philosophieren mit Kant: Zur Rekonstruktion der Kantischen Erkenntnis- und Wissenschaftstheorie (pp. 113–150). Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Bonaparte, M. (1940). Time and the Unconscious. International Journal of Psychoanalysis, 21, 427–468.

Brudzińska, J. (2012). Depth Phenomenology of the Emotive Dynamic and the Psychoanalytic Experience. In D. Lohmar & J. Brudzińska (eds.), Founding Psychoanalysis Phenomenologically (Phaenomenologica, Vol. 199, pp. 23–52). Dordrecht: Springer.

Falkenstein, L. (1995). Kant’s Intuitionism: A Commentary on the Transcendental Aesthetic. Toronto, Buffalo & London: University of Toronto Press.

Freud, S. (1950). Project for a Scientific Psychology ([1895]). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. I, pp. 295–397). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1980). Briefe 1873–1939. Ed. E. Freud & L. Freud. Frankfurt am Main: S. Fischer.

Freud, S. (1999). Three Essays on the Theory of Sexuality (1905). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. VII, pp. 130–243). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). The Interpretation of Dreams (1900) (Vol. 1). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. IV). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). The Interpretation of Dreams (1900) (Vol. 2). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. V, pp. 339–628). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). The Psychopathology of Everyday Life (1901). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. VI). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Fragments of an Analysis of a Case of Hysteria (1905). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. VII, pp. 7–122). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Creative Writers and Daydreaming (1908). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. IX, pp. 143–153). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Five Lectures on Psycho-Analysis (1910). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XI, pp. 9–55). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). A Note on the Unconscious in Psycho-Analysis (1912). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XII, pp. 260–266). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Remembering, Repeating and Working-Through (1914). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XII, pp. 147–156). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Repression (1915). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XIV, pp. 146–158). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). The Unconscious (1915). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XIV, pp. 166–204). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Mourning and Melancholia (1917). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XIV, pp. 243–258). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Introductory Lessons to Psycho-Analysis (1916–1917) (Vols. 1–2). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XV). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Introductory Lessons to Psycho-Analysis (1916–1917) (Vol. 3). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XVI). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). From the History of an Infantile Neurosis (1918). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XVII, pp. 7–122). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Beyond the Pleasure Principle (1920). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XVIII, pp. 7–64). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). A Note upon the “Mystic Writing-Pad” (1925). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XIX, pp. 227–232). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Negation (1925). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XIX, pp. 235–239). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Inhibitions, Symptoms and Anxiety (1926). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XX, pp. 87–156). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Civilization and its Discontents (1930). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XXI, pp. 64–145). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). New Introductory Lectures on Psycho-Analysis (1933). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XXI, pp. 5–182). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Constructions in Analysis (1937). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XXIII, pp. 257–269). London: Hogarth Press.

Freud, S., & Breuer, J. (1999). On the Psychical Mechanism of Hysterical Phenomena: Preliminary Communication (1893). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. II, pp. 2–17). London: Hogarth Press.

Green, A. (2003). Zeitlichkeit in der Psychoanalyse: Zersplitterte Zeit. Psyche, 57(9), 789–811.

Hanly, C. (2009). A Problem with Freud’s Idea of the Timelessness of the Unconscious. In L. G. Fiorini & J. Canestri (eds.), The Experience of Time: Psychoanalytic Perspectives (pp. 21–34). London: Karnac Books.

Hock, U. (2003). Die Zeit des Erinnerns. Psyche, 57(9), 812–840.

Höffe, O. (2004). Kants Kritik der reinen Vernunft. Die Grundlegung der modernen Philosophie. München: C. H. Beck.

Janet, P.-M.-F. (1928). L’Évolution de la mémoire et de la notion du temps. Paris: Chahine.

Kant, I. (1998). Critique of Pure Reason. Cambridge: Cambridge University Press.

Laplanche, J. (1992). Psychoanalysis, Time and Translation. In Seduction, Translation and the Drives. Trans. M. Stanton. Ed. J. Fletcher. London: Institute of Contemporary Arts, pp. 161–177.

Laplanche, J., & Pontalis, J.-B. (1988). The Language of Psycho-Analysis. Trans. D. Nicholson-Smith. Ed. D. Lagache. London: Karnac Books.

Locke, J. (1975). An Essay Concerning Human Understanding. Ed. P. H. Nidditch. Oxford: Oxford University Press.

Loewald, H. W. (1974). Das Zeiterleben. Psyche, 28(12), 1053–1062.

Reik, T. (1983). Gedächtnis und Erinnerung. In Hören mit dem Dritten Ohr: Die innere Erfahrung eines Psychoanalytikers (pp. 410–427). Frankfurt am Main: S. Fischer.

Schmithüsen, G. (2004). „Die Zeit steht still in rasender Eile“. Eine psychoanalytische Einzelfallstudie zu frühem Trauma und Zeiterleben. Psyche, 58(4), 293–320.

Warsitz, R.-P. (2006). Der Raum des Sprechens und die Zeit der Deutung im psychoanalytischen Prozess. Psyche, 60(1), 1–30.

Winnicott, D. W. (1965). Group Influences and the Maladjusted Child: The School Aspect. In The Family and Individual Development (pp. 146–154). London: Routledge.

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Freudian das Ding and the Origin of Kantian Categories

DOI 10.37240/wb.2023.3.8

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 3 / 2023

Strony: 148-166

Abstrakt: Autor artykułu analizuje wzajemne powiązania między Freudowskim ujęciem pojęcia Rzeczy w jego projekcie psychologii naukowej a problemem pochodzenia kategorii w filozofii Kantowskiej. Opierając się na „epigenezie czystego rozumu” Catherine Malabou, artykuł proponuje alternatywne podejście do przezwyciężenia pętli korelacjonizmu,
oparte na homeomorficznej relacji między treścią reprezentacyjną a materialną strukturą, która leży u podstaw opisu aparatu umysłowego Freuda.

Abstract: The author of the paper examines the interrelationship between Freud’s account of the concept of the Thing in his Project for a Scientific Psychology and the problem of the origin of categories within Kantian philosophy. Drawing on Catherine Malabou’s “epigenesis of pure reason,” the article proposes an alternative approach to overcoming the correlationist loop, based on the homeomorphic relationship between representational content and material structure that underlies Freud’s account of the mental apparatus.

Słowa klucze: Sigmund Freud, Immanuel Kant, Catherine Malabou, kategorie, dedukcja transcendentalna, nieświadome, korelacjonizm, materializm transcendentalny, popęd śmierci, czasowość

Keywords: Sigmund Freud, Immanuel Kant, Catherine Malabou, categories, transcendental deduction, the unconscious, correlationism, transcendental materialism, death drive, temporality

O autorze: Jan Sumiński (niezależny badacz, Polska) – członek Instytutu Analizy Grupowej, terapeuta psychoanalityczny; jego zainteresowania badawcze sytuują się na przecięciu idealizmu niemieckiego, współczesnego materializmu i psychoanalizy.

About the Author: Jan Sumiński (independent scholar, Poland) is a member of the Institute of Group Analysis and a psychoanalytic therapist. His research interests lie at the intersection of German Idealism, contemporary materialism, and psychoanalysis.

Bibliografia / Bibliography

Allison, H. (2004). Kant’s Transcendental Idealism: An Interpretation and Defense. New Haven & London: Yale University Press.

Boag, S. (2006). Freudian Repression, the Common View, and Pathological Science. Review of General Psychology, 1, 74–86.

Boag, S. (2011). Freudian Repression, the Unconscious, and the Dynamics of Inhibition. Oxfordshire: Routledge.

Bob, P. (2015). The Brain and Conscious Unity: Freud’s Omega. New York: Springer.

Comay, R., & Ruda, F. (2018). The Dash–The Other Side of Absolute Knowing. Cambridge: MIT Press.

Dybel, P. (2004). Freud i Kant. Dwie koncepcje podmiotu i Ja. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria, 2004(4).

Finkelde, D., & McGowan, T. (2023). Žižek Responds!. London: Bloomsbury Publishing, 317–333.

Frank, M. (2002). Świadomość siebie i poznanie siebie. Trans. Z. Zwoliński. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Freud, S. (1999). Beyond the Pleasure Principle (1920). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XVIII, pp. 7–64). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). The Ego and the Id (1923). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XIX, pp. 12–66). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). From the History of an Infantile Neurosis (1918). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XVII, pp. 7–122). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). The Interpretation of Dreams (1900). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. V, pp. 339–625). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). Project for a Scientific Psychology (1895). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (pp. 283–397). London: Hogarth Press.

Freud, S. (1999). The Unconscious (1915). In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XIV, pp. 166–204). London: Hogarth Press.

Hegel, G. W. F. (2010). The Science of Logic. Trans. G. Di Giovanni. Cambridge: Cambridge University Press.

Hook, D. (2016). Of Symbolic Mortification and “Undead Life”: Slavoj Žižek on the Death Drive. Psychoanalysis and History, 18(2), 221–256.

Johnston, A. (2011). Hume’s Revenge: À Dieu, Meillassoux? In L. Bryant, N. Srnicek, & G. Harman (eds.), The Speculative Turn: Continental Materialism and Realism. Melbourne: re.press.

Johnston, A. (2019). Prolegomena to Any Future Materialism: A Weak Nature Alone. Evanston, IL: Northwestern University Press.

Johnston, A. (2005). Time Driven: Metapsychology and the Splitting of the Drive. Evanston, IL: Northwestern University Press.

Kant, I. (1999). Critique of Pure Reason (1780). Trans. P. Guyer. Cambridge: Cambridge University Press.

Kant, I. (2001). Critique of the Power of Judgment (1790). Trans. P. Guyer & E. Matthews. Cambridge: Cambridge University Press.

de Kesel, M. (2010). Eros and Ethics: Reading Jacques Lacan’s Seminar VII. New York: SUNY Press.

Lacan, J. (1988). Seminar II: The Ego in Freud’s Theory and in the Technique of Psychoanalysis. Trans. S. Tomaselli. Cambridge: Cambridge University Press.

Malabou, C. (2016). Before Tomorrow: Epigenesis and Rationality. Trans. C. Shread. Cambridge: Polity Press.

Malabou, C. (2017). Transcendental Epigenesis. In A. Morgan (ed.), The Kantian Catastrophe? Conversations on Finitude and the Limits of Philosophy. Newcastle upon Tyne: Bigg Books.

Meillassoux, Q. (2011). After Finitude: An Essay on the Necessity of Contingency. New York: Continuum.

Noel-Smith, K. (2022). Freud on Time and Timelessness. London: Palgrave Macmillan.

Pendlebury, M. (2022). Making Sense of Kant’s “Critique of Pure Reason”. London: Bloomsbury Publishing.

Reher-Langberg, M. (2017). Faces of the Freudian I: The Structure of the Ego in Psychoanalysis. Oxfordshire: Routledge.

Samuels, R. (2022). (Mis)Understanding Freud with Lacan, Žižek, and Neuroscience. London: Palgrave Macmillan.

Schulting, D. (2020). Apperception and Self-Consciousness in Kant and German Idealism. London: Bloomsbury Publishing.

Schulting, D. (2012). Kant’s Deduction and Apperception: Explaining the Categories. London: Palgrave Macmillan.

Wang, C. (2019). Subjectivity In-Between Times: Exploring the Notion of Time in Lacan’s Work. London: Palgrave Macmillan.

Williams, J. J. (2018). Kant on the Original Synthesis of Understanding and Sensibility. British Journal for the History of Philosophy, 26.

Žižek, S. (2007). Indivisible Remainder. London: Verso Books.

Žižek, S. (2012). Less Than Nothing. London: Verso Books.

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

W poszukiwaniu właściwego czasu w psychoanalizie i w fotografii / In Search of the Appropriate Moment in Psychoanalysis and Photography

DOI 10.37240/wb.2023.3.9

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 3 / 2023

Strony: 168-183

Abstrakt: Praca psychoanalityka jest podobna do pracy fotografa. Musimy brać pod uwagę pewien moment w sesji psychoanalitycznej lub fotograficznej, w którym możemy ująć doświadczenie myśleniem naszego aparatu umysłowego lub matrycą naszego aparatu fotograficznego. Opisuję tu momenty w sesji psychoanalizy, w których jednak trudno coś ująć i uchwycić, ponieważ jest zbyt dużo ruchu. Aparat umysłowy nie może wtedy przyjąć czegoś i rozwinąć myślenia. Zdarzają się też momenty statyczne, nudne i wymagające zmiany scenografii. Obydwa te stany – zarówno sytuacje, w których czas „leci” bardzo szybko, jak i te, w których czas się „wlecze” – są bardzo trudne do ujęcia i do pomyślenia. Ale to,
co istotne, to dynamika zmian w tych dwóch stanach. Analogicznie, w sesjach fotografii ulicznej bądź fotografii wojennej należy zatrzymać się i spróbować myśleć pod naporem impulsywności życia w tych warunkach. Natomiast w sesji fotografii portretowej trzeba wywołać pewien rodzaj ekspresji w podmiocie, który będzie najbliżej odpowiadał stanowi emocjonalnemu tej osoby.

Abstract: In psychoanalytic work, we deal with different states of mind and events, and the work of a psychoanalyst is similar to that of a photographer. We must consider a certain moment in a psychoanalytic session or a photography session in which we can capture the experience through the thinking of our mental apparatus or the sensor of our camera. I describe moments in a psychoanalytic session when it is difficult to capture and grasp something because there is too much movement. The mental apparatus then cannot take in the sensory experience and develop it into thinking. There are also moments that are static, boring, and require a change of scenery. Both states—that is, situations in which time “flies” very fast as well as those in which time “drags”—are very difficult to capture and think about. What is important, however, is the dynamics of change between these two states. Similarly, during street photography sessions and in war photography, one should stop and try to think under the pressure of the impulsiveness of life in these conditions. On the other hand, in a portrait photography session, one needs to evoke a certain expression in the subject that is closest to that person’s emotional state.

Słowa kluczowe: psychoanaliza, fotografia, decydujący moment, właściwy
czas, przekształcenia, teoria myślenia Biona

Keywords: psychoanalysis, photography, decisive moment, appropriate time, transformations, Bion’s theory of thinking

O autorze: Bartosz M. Puk (Polskie Towarzystwo Psychoanalityczne, Polska) – psychoanalityk, fotograf. Członek Polskiego Towarzystwa Psychoanalitycznego i Międzynarodowego Towarzystwa Psychoanalitycznego (IPA). Superwizor i terapeuta szkoleniowy Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychoanalitycznej (EFPP). Superwizuje Zespół Psychoterapeutów z Ukrainy w Centrum Psychoterapii Fundacji Let’s Help Together, pracujących z uchodźcami w Krakowie. Członek GroupOne – grupy psychoanalityków IPA prowadzących dyskusje kliniczne na osi Oslo– Tel Aviv–Mediolan– Barcelona–Berlin–Kraków. Pracuje klinicznie jako psychoanalityk w swojej Pracowni Psychoanalizy na krakowskim Salwatorze.

About the Author: Bartosz M. Puk (Polish Psychoanalytic Society, Poland) is a psychoanalyst and photographer. He is a member of the Polish Psychoanalytic Society and the International Psychoanalytical Association (IPA). He is a supervisor and training therapist of the Polish Society for Psychoanalytic Psychotherapy (EFPP). He supervises a team of psychotherapists from Ukraine at the Let’s Help Together Foundation’s Psychotherapy Center, who work with refugees in Kraków. He is a member of GroupOne, a group of IPA psychoanalysts conducting clinical discussions across the Oslo–Tel Aviv–Milan–Barcelona–Berlin–Kraków axis. He works clinically as a psychoanalyst at his Psychoanalysis Practice in Kraków’s Salwator district.

Bibliografia / Bibliography

Bion, W. R. (1984). Attention and Interpretation: A Scientific Approach to Insight in Psycho-Analysis and Groups. London: Karnac Books.

Bion, W. R. (1962). The Psycho-Analytic Study of Thinking. International Journal of Psychoanalysis, 43, 306–310.

Cartier-Bresson, H. (2014). The Decisive Moment. Göttingen: Steidl Verlag.

Freud, S. (1912). A Note on the Unconscious in Psycho-Analysis. In J. Strachey et al. (eds.), The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (Vol. XII, pp. 255–266). London: Hogarth Press.

Meltzer, D. (2008). The Claustrum: An Investigation of Claustrophobic Phenomena. London: Karnac Books.

Nakamoto, T. (2019). Daido Moriyama: How I Take Photographs. London: Laurence King Publishing.

Ogden, T. H. (1994). The Analytic Third: Working with Intersubjective Clinical Facts. International Journal of Psychoanalysis, 75(1), 3–19.

Osiem Gór (Le otto montagne) [film]. (2022). Directed by Felix Van Groeningen & Charlotte Vandermeersch. Italy–Belgium–France–United Kingdom.

Quigley, J. T. (2014). The death and digital resurrection of Japan’s used panty vending machine. Tech in Asia, December 11, 2014. Available at: https://www.techinasia.com/japan-used-panty-vending-machines-fact-fiction. Accessed January 18, 2024.

Symington, N. (1996). The Patient Makes the Analyst. Psychoanalytic Inquiry, 16, 362–375.

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa