Ośrodek Myśli Psychoanalitycznej
Instytut Filozofii i Socjologii PAN

Time of Rage: The Psycho-Politics of Populism

DOI 10.37240/wb.2025.5.11

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 5 / 2025

Strony: 150-158

 

Abstrakt: Czerpiąc inspirację z najnowszej książki filozofa Carlo Invernizziego-Accettiego (Twenty Years of Rage), autor analizuje źródła dzisiejszej fali populizmu, zarówno lewicowego, jak i prawicowego. Postrzega ją jako konsekwencję niespełnionej „obietnicy” liberalnej demokracji, ponieważ zwykli ludzie – ci, których pozostawiono w tyle – czują, że nie mają już znaczenia we współczesnym społeczeństwie. W związku z tym narasta głęboki resentyment wobec elit politycznych, a przede wszystkim wobec tej grupy społeczeństwa, którą autor nazywa „wyprzedzającymi”: kulturowo zaawansowanych klas zamieszkujących wielkie kosmopolityczne metropolie. Krótko mówiąc, populizm nie jest buntem spowodowanym trudnościami ekonomicznymi, ale „walką o uznanie” w sensie heglowskim. Ta frustracja spowodowana brakiem uznania prowadzi do upadku demokracji i groźby pojawienia się demagogicznej autokracji.

Abstract: Drawing inspiration from a recent book by the political philosopher Carlo Invernizzi-Accetti (Twenty Years of Rage), the author analyzes the origins of today’s populist wave, both on the left and the right. He sees it as a consequence of the failed liberal-democratic “promise,” since ordinary people – those left behind – feel they no longer matter in modern society. Hence, a deep resentment has grown toward the political elites, and above all toward that segment of the population the author calls the “running ahead”: the culturally advanced classes who inhabit the great cosmopolitan metropolises. In short, populism is not a revolt driven by economic hardship, but rather a “struggle for recognition” in the Hegelian sense. This frustration over a lack of recognition is leading to the decline of democracy and the looming prospect of a demagogic autocracy.

 

Słowa kluczowe: Carlo Invernizzi-Accetti, gniew, populizm, walka o uznanie, autokracja

Keywords Carlo Invernizzi-Accetti, rage, populism, struggle for recognition, autocracy

 

O autorze: Sergio Benvenuto (Włoska Narodowa Rada Badań Naukowych, Włochy) jest włoskim psychoanalitykiem, pisarzem i filozofem. Jest emerytowanym pracownikiem naukowym Włoskiej Narodowej Rady Badań Naukowych (CNR). Jest prezesem Instytutu Elvio Fachinellego we Włoszech. Był założycielem i redaktorem naczelnym European Journal of Psychoanalysis, a obecnie jest członkiem rady redakcyjnej Psychoanalytic Discourse oraz American Imago. Jest autorem licznych książek wydanych w różnych językach. Zajmował się m.in. twórczością Freuda i Lacana, filozofią nauki, teorią polityczną oraz monoteizmami (wraz z J.-L. Nancym).

About the author: Sergio Benvenuto (Italian National Research Council, Italy) – is an Italian psychoanalyst, writer, and philosopher. He is a retired researcher of the Italian Academia of Sciences (CNR). He is president of the Institute Elvio Fachinelli in Italy. He was the founder and editor of the European Journal of Psychoanalysis, and is a member of the Editorial Board of Psychoanalytic Discourse and of American Imago. He has authored many books in different languages, and has worked on Freud, Lacan, the philosophy of science, political theory, and monotheisms (with J.-L. Nancy).

 

Bibliografia / Bibliography

Applebaum, A. (2020). Twilight of Democracy: The Seductive Lure of Authoritarianism. New York: Doubleday.

Invernizzi-Accetti, C. (2024). Vent’anni di rabbia. Come il risentimento ha preso il posto della politica. Milan: Mondadori.

Mounk, Y. (2018). The People vs. Democracy: Why Our Freedom Is in Danger and How to Save It. Boston: Harvard University Press.

Mounk, Y. (2019). The Age of Responsibility: Luck, Choice, and the Welfare State. Boston: Harvard University Press.

Mounk, Y. (2022). The Great Experiment: Why Diverse Democracies Fall Apart and How They Can Endure. New York: Penguin Press.

Sloterdijk, P. (2012). Rage and Time: A Psychopolitical Investigation. New York: Columbia University Press.

 

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Syndrom nominalistyczny. Teoria uwiedzenia Jeana Laplanche’a jako pierwsza psychoteologia / The Nominalist Syndrome. Jean Laplanche’s Theory of Seduction as the First Psychotheology

DOI 10.37240/wb.2025.5.12

wunderBlock. Psychoanaliza i Filozofia, nr 5 / 2025

Strony: 159-189

 

Abstrakt: Tematem eseju jest syndrom nominalistyczny, w którym teologia spotyka się z psychoanalizą, a w rezultacie tego spotkania powstaje nowa dziedzina: psychoteologia. Podczas gdy psychoanaliza podsuwa ogólną teorię uwiedzenia Jeana Laplanche’a jako najlepszy model na opisanie pierwotnego odniesienia psyche do enigmatycznego innego, teologia mówi o objawieniu jako zależności od obcej niezbadanej woli. Esej próbuje dowieść, że psychoteologiczne nieredukcyjne podejście do treści religijnych, wolne od obsesji racjonalistycznego wyjaśnienia, jest aktem analogicznym do Laplanche’owej obrony nieświadomości przed zakusami narcystycznej immanentyzacji, czyli pozbycia się obcej zadry: nieświadome i transcendencja, „inny wewnętrzny” oraz „inny zewnętrzny” okazują się ściśle ze sobą powiązane. Tak rozumiana psychoteologia zatem to obrona „kwestii innego”, zawsze tylko jako pytania, nawet jeśli, jak twierdzi Ludwig Wittgenstein, jest ono koniec końców pytaniem nonsensownym, bo bez odpowiedzi.

Abstract: The subject of this essay is a nominalist syndrome in which theology meets psychoanalysis, thus giving rise to a new discipline: psychotheology. While psychoanalytic thought offers Jean Laplanche’s general theory of seduction as the best model for describing the psyche’s primary relation to the enigmatic other, theology speaks of revelation as dependence on an alien, inscrutable will. The essay attempts to show that a psychotheological, non-reductionist approach to religious contents is analogous to Laplanche’s defense of the unconscious against narcissistic closure, which seeks to eliminate the influence of the alien: here, the unconscious and transcendence, the “internal other” and the “external other,” are strictly correlated. Psychotheology therefore emerges as a defense of the “question of the other,” which is bound to remain a question even if, as Ludwig Wittgenstein argues, it is a nonsensical one, because it is ultimately deprived of an answer.

 

Słowa kluczowe objawienie, uwiedzenie, Jean Laplanche, Franz Rosenzweig

Keywords: revelation, seduction, Jean Laplanche, Franz Rosenzweig

 

O autorce: Agata Bielik-Robson (Polska Akademia Nauk, Polska) – obroniła doktorat z filozofii w 1995 roku. Pracuje w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN i jest Professor Emeritus of Jewish Studies na Wydziale Teologii i Religioznawstwa University of Nottingham. Zajmuje się filozofią podmiotu, teorią literatury oraz filozofią religii, zwłaszcza dziedzictwem żydowskim. Opublikowała kilkadziesiąt artykułów w językach polskim, niemieckim, francuskim, rosyjskim i angielskim oraz kilkanaście książek. Jej ostatnie publikacje to: Marańska Pascha Derridy. Zdrada, wygnanie, przeżycie, nietożsamość (Kraków 2022) oraz Derrida’s Marrano Passover: Betrayal, Exile, Survival and the Metaphysics of Non-Identity (Londyn 2023). ORCID: 0000-0002-9638-6758.

About the Author: Agata Bielik-Robson (Polish Academy of Sciences, Poland) received her PhD in philosophy in 1995. She works at the Institute of Philosophy and Sociology of the Polish Academy of Sciences and is Professor Emerita of Jewish Studies in the Department of Theology and Religious Studies at the University of Nottingham. Her research focuses on the philosophy of the subject, literary theory, and the philosophy of religion, particularly Jewish intellectual heritage. She has published several dozen articles in Polish, German, French, Russian, and English, as well as more than a dozen books. Her most recent publications include Marańska Pascha Derridy. Zdrada, wygnanie, przeżycie, nietożsamość (Kraków, 2022) and Derrida’s Marrano Passover: Betrayal, Exile, Survival and the Metaphysics of Non-Identity (London, 2023). ORCID: 0000-0002-9638-6758.

Bibliografia / Bibliography

Augustine. (1978). Wyznania. Trans. Z. Kubiak. Kraków: Znak.

Bielińska, A. (2024). Lucky Breaks and Funny Coincidences. From the Tragedy of Desire to the Messianic Psychoanalysis of Love. Eidos. A Journal for Philosophy of Culture, 8(1), 69–97.

Bloom, H. (2003). Lęk przed wpływem. Trans. A. Bielik-Robson & M. Szuster. Kraków: Universitas.

Blumenberg, H. (2019). Prawowitość epoki nowożytnej. Trans. T. Zatorski. Warszawa: PWN.

Chesterton, G. (1916). The Book of Job. London: Palmer & Hayward.

Derrida, J., & Cixous, H. (2001). Veils. Trans. G. Bennington. Stanford, CA: Stanford University Press.

Gillespie, M. A. (2008). Theological Origins of Modernity. Chicago: University of Chicago Press.

Hegel, G. W. F. (1969). Zasady filozofii prawa. Trans. A. Landman. Warszawa: PWN.

John of the Cross. (2012). Noc ciemna. Trans. B. Smyrak OCD. Kraków: Wydawnictwo Karmelitów Bosych.

Kierkegaard, S. (2018). Bojaźń i drżenie. Dialektyczna liryka Johannesa de Silentio. Trans. K. Toeplitz. Kęty: Wydawnictwo Derewiecki.

Kierkegaard, S. (2000). Powtórzenie. Trans. B. Świderski. Warszawa: WAB.

Laplanche, J. (1999). Essays on Otherness. Trans. J. Fletcher. London: Routledge.

Laplanche, J. (1990). New Foundations for Psychoanalysis. Trans. D. Macey. Oxford: Blackwell.

Lear, J. (2000). Happiness, Death, and the Remainder of Life. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Lévinas, E. (1990). Nine Talmudic Readings. Trans. A. Aronowicz. Bloomington: Indiana University Press.

Marquard, O. (1987). Transzendentaler Idealismus, Romantische Naturphilosophie, Psychoanalyse. Grafing: Dinter Verlag.

Santner, E. L. (2001). On the Psychotheology of Everyday Life. Reflections on Rosenzweig and Freud. Chicago: University of Chicago Press.

Scholem, G. (2021). Mistycyzm żydowski i jego główne kierunki. Trans. I. Kania. Warszawa: PWN.

Scholem, G. (2006). Żydzi i Niemcy. Eseje, listy, rozmowa. Trans. M. Zawanowska & A. Lipszyc. Sejny: Pogranicze.

Wittgenstein, L. (1999). Dzienniki 1914–1916. Trans. M. Poręba. Warszawa: Wydawnictwo Spacja.

Wittgenstein, L. (2000). Uwagi różne. Trans. M. Kowalewska. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Wittgenstein, L. (2000). Dociekania filozoficzne. Trans. B. Wolniewicz. Warszawa: PWN.

Wittgenstein, L. (2004). Tractatus logico-philosophicus. Trans. B. Wolniewicz. Warszawa: PWN.

Wittgenstein, L. (1984). Werkausgabe (Vol. 3). Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Licencja:

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez Utworów Zależnych 4.0 Międzynarodowa

Redakcja:

  • dr Barbara Barysz, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – sekretarzyni redakcji
  • mgr Agata Bielińska, Graduate School for Social Research – redaktorka
  • mgr Julia Jastrzębska, Polskie Towarzystwo Psychoterapii Psychoanalitycznej – redaktora
  • dr hab. Ewa Kobylińska-Dehe, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – redaktorka
  • mgr Zbigniew Kossowski, Polskie Towarzystwo Psychoanalityczne – redaktor
  • prof. Andrzej Leder, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – redaktor
  • dr hab. Adam Lipszyc, Instytut Filozofii i Socjologii PAN – redaktor naczelny
  • dr Antoni Zając, Wydział Polonistyki UW – redaktor

Kontakt: wunderblock@ifispan.edu.pl

ISSN: 2720-4391

Ośrodek Myśli Psychoanalitycznej